Sowieci na tropie Władysława Studnickiego

Już po ukazaniu się drukiem Polski za linią Curzona (Wydawnictwo Nowej Konfederacji) całkiem przypadkiem w zespole akt Centralnego Komitetu Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy (sygn. WBH CAW VIII.811.1.24) w Wojskowym Biurze Historycznym znalazłem interesujący sowiecki dokument dotyczący Władysława Studnickiego.

Jest to pismo gen. por. Konstantego Krajnikowa z Rady Wojennej 1 Frontu Ukraińskiego Armii Sowieckiej do Sekretarza KC Komunistycznej Partii (b) Ukrainy Nikity Chruszczowa z 13 grudnia 1944 r. Dotyczy ono odnalezionego przez NKWD jesienią 1944 r. w majątku brutalnie wysiedlonego przez Sowietów Hieronima Tarnowskiego (1884-1945) w Rudniku nad Sanem „Memoriału w sprawie odtworzenia Armii Polskiej i nadchodzącej wojny niemiecko-sowieckiej” autorstwa Władysława Studnickiego adresowanego do władz niemieckich z 20 listopada 1939 r. Dlatego do pisma Krajnikowa dołączono siedmiostronicową rosyjskojęzyczną (specjalnie przetłumaczoną) wersję całości memoriału Studnickiego, który – co warto podkreślić – znamy dotychczas jedynie w wersji niemieckojęzycznej (zachowanej w zespole W. Studnickiego w Instytucie Piłsudskiego w Nowym Jorku i zespole S. Kota w Archiwum Historii Ruchu Ludowego w Warszawie) oraz polskojęzycznej w tłumaczeniu Jana Weinsteina (Studnicki w świetle dokumentów hitlerowskich II wojny, „Zeszyty Historyczne” nr 11, Paryż 1967).

Studnicki przewidywał rychłą wojnę niemiecko-sowiecką i upatrywał udział w niej antybolszewickich Polaków

Kulisy powstania memoriału i jego treść omówił Piotr Zychowicz w biografii Studnickiego (Germanofil. Władysław Studnicki – Polak, który chciał sojuszu z Hitlerem, Poznań 2020, s. 220-230), więc nie ma sensu tego wszystkiego powtarzać poza kilkoma lakonicznymi faktami. Nie wchodząc z realia tej propozycji należy nadmienić, że Studnicki przewidywał rychłą wojnę niemiecko-sowieckąi upatrywał udział w niej antybolszewickich Polaków. Jednak wbrew propagandowym uogólnieniom, propozycja Studnickiego była faktycznie warunkowa, bo uzależniona od zmiany antypolskiej polityki Niemiec. Autor memoriału żądał zaprzestania „ogołacania kraju ze środków żywnościowych”, „zaprzestania wszelkich prześladowań za akcję polityczną przedwojenną, skierowaną przeciwko Niemcom, która nie miała charakteru kryminalnego”, „zaprzestania wywłaszczeń” i „wrogiej Polsce propagandy, obrażającej polską godność narodową, co niestety często się zdarza, jakkolwiek nie ze strony władz wojskowych, których zachowanie się w stosunku do ludności jest zasadniczo poprawne”.

Wracając do pisma gen. por. Krajnikowa adresowanego do Chruszczowa, warto zwrócić uwagę na dwie interesujące okoliczności, które w liście podniósł Członek Rady Wojennej 1 Frontu Ukraińskiego: konsekwentną postawę antysowiecką i proniemiecką Studnickiego oraz próbę odpowiedzi na pytanie, co się stało z autorem „Memoriału w sprawie odtworzenia Armii Polskiej i nadchodzącej wojny niemiecko-sowieckiej”. Zastanawia również nadanie sprawie Studnickiego stosunkowo wysokiej rangi, nie tylko ze względu na adresata (Chruszczowa), ale także z uwagi na fakt, że sam Chruszczow kazał „zaznajomić” z tą sprawą Dmytro Manuilskiego, czyli zastępcę przewodniczącego Rady Komisarzy i ministra spraw zagranicznych Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej.

Powyższe fakty, choć bardzo skąpe, świadczyć mogą o zainteresowaniu Sowietów postacią Władysława Studnickiego. Nie ulega jednak wątpliwości, że Sowieci dokumentowali działalność polskiego germanofila. Tajemnicą pozostają odpowiedzi na pytania: od kiedy, jak długo i do jakich wniosków doszli Sowieci analizując działalność Studnickiego…

Poniżej prezentujemy fotokopię pisma gen. por. Konstantego Krajnikowa do Nikity Chruszczowa, jego tłumaczenie (autorstwa dr. Pawła Piotrowskiego) oraz pierwszą stronę memoriału Studnickiego z 20 listopada 1939 r. w tłumaczeniu Sowietów.

Fotokopia pisma gen. por. Konstantego Krajnikowa do Nikity Chruszczowa

Tłumaczenie pisma gen. por. Konstantego Krajnikowa do Nikity Chruszczowa (przetłumaczył dr Paweł Piotrowski)

Pierwsza strona memoriału Władysława Studnickiego

>>> Kup „Polskę za linią Curzona” Władysława Studnickiego <<<