Wspominałem już, że umysł człowieka, nieliniowy, nieprzemienny, jest wyposażony w szereg badanych i opisywanych przez behawiorystów systemów oceny rzeczywistości, uczenia się, samorozwoju i współpracy. Jak radzi on sobie z konfliktem wynikającym z przekonania co do słuszności wykonania jednego z dwóch, wzajemnie wykluczających się z pozoru działań mających prowadzić w kierunku osiągnięcia celu? Pokazują to badania współprowadzone przez Drew Westena, amerykańskiego neuropsychologa, a opisane przez niego w książce „Mózg polityczny”⁶². Badania te, przeprowadzone z wykorzystaniem fRMI (funkcjonalnego obrazowania metodą rezonansu magnetycznego), wykonano, aby zobrazować działanie umysłu osób przekonanych do słuszności działań swojego politycznego plemienia, swojego grupowego punktu odniesienia. W umysłach badanych, zdeklarowanych politycznie osób, w momencie pokazania im na kolejnych slajdach informacji prowadzącej do jawnej sprzeczności prezentowanego, a popieranego przez nich kierunku myślenia, pierwszą badaną reakcją było pojawienie się negatywnych emocji. Drugą – tłumienie negatywnych emocji poprzez intensywne poszukiwanie wytłumaczenia sprzeczności. Trzecią – uruchomienie układu nagrody za przezwyciężenie sprzeczności, kiedy System 2, Jeździec, znalazł – nawet naciągane, pokrętne i logicznie karkołomne – uzasadnienie słuszności działań zgodnych z plemienną identyfikacją, do której odwoływały się emocje.

Wspólnym mianownikiem pozwalającym znaleźć rozwiązanie konfliktu jest ciekawość i szukanie wartościowej informacji dla osobistej satysfakcji

Przywiązanie do własnych przekonań, intuicji, wsparte jeszcze identyfikacją z grupą, ma wielką, trudną do przecenienia siłę. Jonathan Haidt, psycholog moralności, w swojej książce „Prawy umysł” dowodzi, na podstawie prowadzonych przez siebie badań, że ludzie dysponują wrodzonymi, powstałymi w trakcie ewolucyjnych dostosowań naszych umysłów, fundamentami, smakami moralnymi⁶³. Fundamenty te pozwalają ludziom grupować się, jednoczyć wokół idei, zajmować pozycje wobec konfliktów, również tych politycznych. Przez te wrodzone, indywidualnie skalibrowane fundamenty, preferencje moralne postrzegamy świat. Są to pojęcia: Troski przeciwstawianej Krzywdzie, Sprawiedliwości przeciw Oszustwu, Lojalności przeciwko Zdradzie, Autorytetu przeciw Buntowi oraz Świętości przeciw Upodleniu. Haidt dowodzi, że rodzimy się z określonymi już rodzajami wrażliwości, preferując pewne smaki, fundamenty moralne bardziej niż inne. Ludzie – rodząc się z pewnymi predyspozycjami skłaniającymi ich do wspierania podobnych poglądów – nie dają się pomiędzy sobą unifikować. Może to prowadzić do podtrzymywania konfliktów, trwania w sytuacji wspierania jednego z wykluczających się, pozornie, działań, wydających się prowadzić do osiągania celu. Politycznego, biznesowego, indywidualnego.

Co może więc stać się wspólnym mianownikiem pozwalającym na znalezienie rozwiązania w sytuacji wyboru dokonywanego między wykluczającymi się działaniami, które mają swoich zdeklarowanych, wspartych poczuciem posiadania racji i poparciem grupy, zwolenników? Asheley Landrum w napisanym ze współpracownikami artykule „Science Curiosity and Political Information Processing”, opublikowanym w 2017 roku w „Advances in Political Psychology” mówi, że jest to ciekawość nauki (podaję za Michaelem Shermerem i jego felietonem „Satysfakcja kontra negacja” opublikowanym w „Scientific American”)⁶⁴. Czyli motywacja do wyszukiwania i przyswajania informacji naukowych dla osobistej satysfakcji. A więc, oczyszczając tę wypowiedź z politycznych odniesień, wspólnym mianownikiem pozwalającym znaleźć rozwiązanie konfliktu, pomimo indywidualnych emocji związanych z przywiązaniem do własnych intuicji, pomimo emocji związanych ze wsparciem grupy, jest ciekawość i szukanie wartościowej informacji dla osobistej satysfakcji.

Ciekawość jako wspólny mianownik dla szukających sposobu transformacji konfliktu w dający się rozwiązać, bez rozgrzewania niepotrzebnych emocji, dylemat jest dostatecznym warunkiem pozwalającym na znalezienie rozwiązania. Ale koniecznością w osiągnięciu nowej jakości efektywnego znajdowania rozwiązań – poprawiających funkcjonowanie, napędzanych rosnącą kumulacją wiedzy i szybkością wymiany informacji, systemów złożonych – musi być refleksja nad systemem edukacji.