Teoria ograniczeń (Theory of Constrains, TOC) narodziła się w latach 70-tych zeszłego wieku, kiedy z powodów rodzinnych fizyk Eliyahu M. Goldratt musiał pomagać bratu w prowadzeniu jego firmy. Konfrontacja nastawionego na systematyzowanie umysłu fizyka z biznesową rzeczywistością produkcyjną doprowadziła Goldratta do następujących zasad:

1. Ludzie są dobrzy.
2. Każdy konflikt można rozwiązać.
3. Każda sytuacja – niezależnie od tego, jak wydaje się początkowo złożona – jest niezwykle prosta.
4. Każdy proces można znacząco poprawić.
5. Każdy może żyć pełnią życia.
6. Zawsze istnieje rozwiązanie wygrana-wygrana.

Zasady te stanowią ontologiczną bazę działań zmierzających do identyfikacji ograniczenia, tkwiącego w każdym procesie. Czym jest to ograniczenie? Najsłabszym ogniwem łańcucha zależności. Tym, co spowalnia, co stanowi – by odwołać się do myślenia w kategoriach mechaniki płynów – „wąskie gardło”. Ale jest ono też punktem, którego wzmocnienie oznacza osiągnięcie lepszych wyników przez cały system. Wskazanie ograniczenia jest więc początkiem procesu nieustannego doskonalenia (POOGI – Process of OnGoing Improvement) składającego się z 5 etapów:

1. Zidentyfikuj ograniczenie.
2. Wyeksploatuj ograniczenie.
3. Podporządkuj cały system ograniczeniu.
4. Wzmocnij (rozbuduj) ograniczenie.
5. Powróć do kroku 1.

Ograniczenie jest punktem, którego wzmocnienie oznacza osiągnięcie lepszych wyników przez cały system

Swoje przemyślenia Goldratt, a później niektórzy jego współpracownicy, opisali nie w podręcznikach, lecz w powieściach biznesowych. Przedstawili w nich praktyczne stosowanie TOC w rozmaitych obszarach: produkcji, marketingu, sprzedaży, zarządzania projektami, finansach, dystrybucji. Na kartach tych książek ukazane są Narzędzia Logicznego Myślenia (NLM) służące analizie procesów oraz identyfikacji konfliktów, czyli sytuacji, w których konieczne jest podejmowanie działań, które wydają się ze sobą sprzeczne. NLM pomagają budować obraz zależności przyczynowo-skutkowych i wykorzystać tę wiedzę do przeprojektowywania systemów, aby działały w ramach nowego, wydajniejszego, sprawniej przebiegającego procesu.

Poza tym, że jest narzędziem rozumienia rzeczywistości, teoria ograniczeń stanowi punkt wyjścia dla praktycznych działań konsultacyjnych i doradczych w ramach organizacji zajmujących się rozwojem i popularyzacją tego sposobu myślenia – przede wszystkim Instytutu Goldratta oraz TOCICO (Theory of Constraints International Certification Organization) a także wielu lokalnych firm doradczo-szkoleniowych, korzystających z wypracowanego już i wciąż rozwijanego dorobku teoretycznego oraz praktycznych doświadczeń ośrodków, które analizują ograniczenia, jakim podlegają działania człowieka w ramach procesów przemysłowego wytwarzania dóbr i usług. Celem tych działań jest – by posłużyć się pojęciem z teorii złożoności – przełamanie ograniczeń występujących w systemach złożonych.