Olaf Scholz w Japonii. Czy Niemcy rozluźnią relacje z Chinami?

W cieniu wizyty Xi Jinpinga w Moskwie i Fumio Kishidy w Kijowie rozgrywają się inne ważne wydarzenia. Tuż przed podróżą do Indii i Europy premier Japonii gościł w Tokio kanclerza Olafa Scholza. To już druga w ciągu roku oficjalna wizyta szefa niemieckiego rządu w Japonii. Tym razem towarzyszyła mu bardzo silna delegacja rządowa złożona aż z sześciu ministrów. Niemcy dokonały także małej wolty w sprawie Tajwanu.

Częstsze spotkania niemieckich i japońskich polityków są niekiedy tłumaczone przewodnictwem w G7. W ubiegłym roku grupie przewodziły Niemcy, w bieżącym Japonia. To jednak tylko część prawdy. Wyraźnie widać zmiany zachodzące w polityce Berlina wobec Azji.

Po raz pierwszy kanclerz Scholz gościł w Tokio 27-28 kwietnia ubiegłego roku. Towarzyszyła mu wówczas skromna delegacja. Co było wyjątkowego w tej wizycie? Wcześniej szefowie niemieckich rządów z państw azjatyckich zawsze najpierw udawali się, czy, jak to złośliwie ujęła tak szacowna gazeta jak „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, „pielgrzymowali w towarzystwie menedżerów” do Chin. Pominięcie Pekinu było z niemieckiej strony tłumaczone obowiązującymi jeszcze wówczas chińskimi przepisami dotyczącymi kwarantanny i kolejnymi lockdownami.

Przebieg rozmów sugerował jednak głębsze zmiany. Niemcy poparł Japonię w sprzeciwie wobec „jednostronnych prób siłowej zmiany status quo na Morzach Południowo- i Wschodniochińskim”, co trudno interpretować inaczej jak rzucenie rękawicy Chinom. Do wizyty Scholza w Pekinie doszło dopiero w listopadzie. Była to iście ekspresowa, zaledwie 11-godzinna eskapada. Podróż była szeroko krytykowana i cały czas trudno mówić o jej konsekwencjach.

Wcześniej tak liczne delegacje rządowe poza Europą udawały się tylko do Chin, Indii, Brazylii, Izraela i do 2012 r. do Rosji

Ostatnia wizyta w Tokio, w dniach 18-19 marca, jest w prostej linii konsekwencją ubiegłorocznych rozmów. Scholz i Kishida zapowiedzieli wówczas zacieśnienie współpracy międzyrządowej, która w regularnej formie ograniczała się dotychczas do spotkań ministrów obrony. Tak też się stało, kanclerzowi towarzyszyli: Robert Habeck (wicekanclerz i minister gospodarki), Annalena Baerbock (minister spraw zagranicznych), Christian Lindner (minister finansów), Nancy Faeser (minister spraw wewnętrznych), Boris Pistorius (minister obrony) i Volker Wissing (minister transportu). Wcześniej tak liczne delegacje rządowe poza Europą udawały się tylko do Chin, Indii, Brazylii, Izraela i do 2012 r. do Rosji.

Ciekawy był też zakres rozmów. Koncentrowały się one na bezpieczeństwie gospodarczym. To coraz istotniejsza dziedzina dla państw szeroko rozumianego Zachodu, a Japonia jest w tej dziedzinie pionierem, pierwszym i jedynym póki co państwem, które powołało wyspecjalizowany resort bezpieczeństwa gospodarczego. Uwarunkowało to bardziej szczegółowe rozmowy. W agendzie znalazły się bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo energetyczne, zabezpieczanie łańcuchów dostaw i szlaków handlowych. Ministrowie obrony Pistorius i Hamada wspominali o współpracy zbrojeniowej związanej z planowanym radykalnym zwiększeniem wydatków na wojsko w obu państwach, jednak rozmowy koncentrowały się na cyberbezpieczeństwie.

Kanclerz Scholz na konferencji prasowej z premierem Kishidą mówili o partnerstwie i wspólnocie wartości. Była to wyraźna demonstracja jedności państw demokratycznych wobec wyzwań stwarzanych przez autokracje. Scholz wskazał też, jak rosyjska napaść na Ukrainę unaoczniła trudności związane ze „zbyt silnymi zależnościami gospodarczymi w krytycznych obszarach”. W takiej sytuacji konieczne jest m.in. „rozszerzenie współpracy z nowymi partnerami i pozyskanie nowych partnerów”.

Czy można to traktować jako zapowiedź rozluźnienia relacji gospodarczych z Chinami? Póki co trudno wyrokować. Takie deklaracje padają ze strony niemieckich polityków już od kilku lat. Jednak lobby wielkich koncernów, które w ostatnich latach jako jedyne odnoszą jeszcze korzyści z obecnej formy relacji niemiecko-chińskich, jest cały czas silne. Według informacji zdobywanych przez niemieckie media strategia wobec Chin, nad którą pracuje Berlin jest coraz bardziej rozwadniana.

Niespodziewanie pojawił się kolejny wyłom w dotychczasowej polityce Niemiec wobec Chin. 20 marca minister oświaty Bettina Stark-Watzinger odwiedziła Tajwan

Przy tej okazji doszło do ostrego sporu kompetencyjnego między urzędem kanclerskim a MSZ. Najgłośniejszym krytykiem dotychczasowej polityki wobec Pekinu jest Annalena Baerbock. Szefowa resortu spraw zagranicznych w jednej ze swoich ostatnich wypowiedzi zarzuciła wielkiemu biznesowi kierowanie się wyłącznie krótkoterminowymi interesami i przeciwstawiła im spoczywający na rządzie obowiązek myślenia w kategoriach średnio- i długoterminowych.

Niespodziewanie pojawił się kolejny wyłom w dotychczasowej polityce Niemiec wobec Chin. 20 marca minister oświaty Bettina Stark-Watzinger odwiedziła Tajwan. Była to pierwsza od 26 lat wizyta niemieckiego polityka tej rangi na wyspie. W Tajpej Stark-Watzinger rozmawiała o współpracy naukowo-technologicznej, ale jednocześnie chwaliła Tajwan jako partnera dzielącego z Niemcami wspólne wartości. Wywołało to wściekłość Pekinu, który wysłał do niemieckiej ambasady ostrą notę protestacyjną.

Warto zwrócić uwagę, że w Berlinie za ostrzejszym kursem wobec ChRL opowiadają się politycy Zielonych (Baerbock, Habeck) i FDP (Stark-Watzinger). Kanclerz Scholz (SPD) stara się balansować nie tylko między sojusznikami z USA na czele, a Rosją i Chinami, ale także, a może przede wszystkim, między frakcjami i grupami interesów w samych Niemczech. Bardzo spowalnia to proces ewolucji niemieckiej polityki, ale nie zatrzymuje tego trendu. Pytanie, czy historia da kanclerzowi dostatecznie dużo czasu na spokojne przeprowadzenie zmian.