Lewica, prawica i spór o czas

Zaczęło się od okręgu. W kręgu nie ma lewej i prawej strony zgromadzenia. Nie ma też „góry stołu” i „dołu stołu”. Każdy siedzący ma dwóch sąsiadów, a układ nie tworzy linearnej hierarchii miejsc. Co bardzo ważne: to nie musi oznaczać społeczeństwa bez hierarchii. Krąg może mieć centrum – ogień, przedmiot sakralny, władcę, sprawę, wokół której wspólnota się zbiera. Nie wyróżnia natomiast jednego uczestnika przez samo miejsce zajmowane wobec innych. I to jest znacznie subtelniejsze sformułowanie niż banalne współczesne „wszyscy są równi”. Jako Słowianie czujemy to w sposób szczególny: wiec, rada, „koło” jako nazwa zbiorowości i zgromadzenia, później koło rycerskie, koło poselskie. Mamy nawet niezwykle dosłowne świadectwo z XII-wiecznego Szczecina. Żywoty Ottona z Bambergu opisują pomorskie miejsca zebrań, w których siedzenia...