Partie przeciw Rzeczypospolitej

Mamy wrażenie, że partie przemijają szybciej niż idee, ale idee też nie trwają w niezmienionej postaci. Przechodzą do słownictwa politycznych przeciwników, zostawiają po sobie instytucje, a słowa, z których wyrosły, zmieniają znaczenie. Nie wszędzie jednak dzieje się to w ten sam sposób. Związek między ideą polityczną a niosącą ją organizacją nie jest czymś naturalnym ani niezmiennym. Zależy od ustroju. Inaczej ten związek układał się w dawnej Rzeczypospolitej, inaczej w Anglii, jeszcze inaczej w rewolucyjnej i porewolucyjnej Francji. Dopiero XIX wiek uczynił z partii i ideologii parę tak oczywistą, że dziś skłonni jesteśmy uważać ją za niemal odwieczną, choć partia polityczna jest względnie nowym wynalazkiem. Polscy parlamentarzyści pełnili swoje mandaty w parlamentach zaborców, ale do własnego ustroju państwowego Polska przyjęła nowoczesny...