Można podsumować dotychczasowe rozważania i sformułować wstępne, ogólne rekomendacje.

1. Od Jednolitego aktu europejskiego wzrasta rola Parlamentu Europejskiego w określaniu treści decyzji politycznych Unii; jednocześnie z Parlamentem Europejskim wiązano daleko idące nadzieje, jeśli chodzi o demokratyczną legitymizację UE. Nadzieje te nie zostały spełnione.
2. Parlamenty narodowe, które Jednolity akt europejski usunął ze struktury politycznej Unii, wróciły do niej na mocy Traktatu z Maastricht, a Traktat z Lizbony przypisał im rolę strażnika zasady pomocniczości.
3. Komisja Europejska i Parlament Europejski w ramach pozatraktatowych inicjatyw politycznych stworzyły gęstą siatkę obiegu i wymiany informacji z parlamentami narodowymi. W warstwie symbolicznej podkreśla się, że w ramach traktatowych i pozatraktatowych parlamenty narodowe są ważnymi elementami struktury politycznej Unii.
4. Nie istnieją przekonujące dowody na to, że to symboliczne uznanie znaczenia parlamentów narodowych zaowocowało więcej niż znikomym wpływem na treść decyzji politycznych Unii wiążących państwa członkowskie i ich obywateli.
5. W ramach mechanizmu wczesnego ostrzegania, który umożliwia parlamentom narodowym czuwanie nad przestrzeganiem zasady pomocniczości, traktat z Lizbony ustanowił strukturalną nierównowagę między Komisją a parlamentami narodowymi; Komisja może uznać zastrzeżenia parlamentów tylko za cenę zdezawuowania samej siebie jako strażnika traktatów. Parlamenty narodowe znajdują się wobec Komisji na z góry przegranej pozycji, co owocuje ich frustracją.
6. Z punktu widzenia procesu legitymizacji demokratycznej mechanizm wczesnego ostrzegania powiązał ze sobą podmioty nierównoważne: parlamenty narodowe są podstawowym rezerwuarem legitymizacji Unii, natomiast Komisja jest legitymizowana przez nie pośrednio (za pośrednictwem Rady Europejskiej i Rady Unii Europejskiej) oraz bezpośrednio – przez Parlament Europejski.
7. W sprawie pracowników delegowanych, istotnej dla państw członkowskich z regionu Europy Środkowo-Wschodniej, uruchomienie przez ich parlamenty narodowe „żółtej kartki” nie przyniosło żadnych efektów. Komisja odrzuciła ich zastrzeżenia, a Rada wprowadziła rozwiązania bardziej dla nich niekorzystne niż te, które proponowała w swoim wniosku Komisja.
8. Liczące się państwa regionu Europy Środkowo-Wschodniej podnoszą postulat wzmocnienia w Unii roli parlamentów narodowych, używając go jako narzędzia, które ma zablokować proponowane przekształcenia strukturalne w Unii i wyartykułować kontestację obecnego stanu integracji europejskiej.
9. Co najmniej od 2008 roku słabła zarówno demokratyczna, jak i efektywnościowa legitymacja Unii. Efektem jest znaczące umocnienie się i rozwój politycznych partii antyeuropejskich, jak i – co ważniejsze – obejmujący szeroką europejską opinię publiczną i elity europejskie zwrot ku państwom narodowym, co owocuje poszukiwaniem nowej równowagi między Unią a państwami narodowymi.
10. Nowe – niekoniecznie traktatowe – określenie roli parlamentów narodowych w Unii może być racjonalną odpowiedzią na ten powszechny „zwrot narodowy” w sposób niekwestionujący dotychczasowych dokonań integracji europejskiej.
11. Ponieważ zmiany traktatowe wydają się obecnie niemożliwe i niepożądane, to modyfikacja i wzmocnienie roli politycznej parlamentów narodowych w Unii winny przybrać formę pozatraktatowego porozumienia międzyinstytucjonalnego, które umożliwi parlamentom zgłaszanie zastrzeżeń nie tylko co do zasady pomocniczości, ale też proporcjonalności i solidarności.
12. Podstawą takiego porozumienia międzyinstytucjonalnego powinno być mocne politycznie porozumienie między Parlamentem Europejskim a parlamentami narodowymi. Zarówno Parlament Europejski, jak i parlamenty narodowe dysponują jedynymi zasobami demokratycznej legitymizacji Unii, i stworzenie systemu naczyń połączonych, swego rodzaju porozumienie ciał legitymizujących, może wzmocnić uogólnioną legitymizację całej Unii.
13. Porozumienie takie nie może zostać oktrojowane, tak jak oktrojowany został „dialog polityczny” (przez Komisję) i ramy współpracy międzyparlamentarnej (przez Parlament Europejski), lecz wynegocjowane przede wszystkim między Parlamentem Europejskim a parlamentami narodowymi, przy czym z natury rzeczy rolę inicjatora negocjacji może pełnić wyłącznie Parlament Europejski.
14. Okazją do zainicjowania procesu negocjacyjnego mogą się stać przygotowania do konwencji demokratycznych, zapowiedzianych przez Przewodniczącego Komisji.