Istotnym czynnikiem, który jest, przynajmniej milcząco, brany pod uwagę przez wszystkie podmioty uczestniczące w politycznej i międzyinstytucjonalnej grze w ramach struktury politycznej Unii jest to, że mierzona prostym wskaźnikiem ilościowym (frekwencja wyborcza) legitymacja demokratyczna Parlamentu Europejskiego jest dużo słabsza niż taka legitymacja parlamentów narodowych¹. Od pierwszych bezpośrednich wyborów do PE w 1979 roku, frekwencja wyborcza spadła o prawie 20 p.p. (z 62,0 proc. do 42,6 proc.) i choć za tak duży spadek „odpowiedzialne” jest też rozszerzenie Unii, gdyż frekwencja wyborcza wśród „nowicjuszy” z Europy Środkowo-Wschodniej jest, z pewnymi wyjątkami, dużo niższa niż w krajach „starej” Unii, to nawet w państwach założycielskich Wspólnot Europejskich, stanowiących po dziś dzień motor integracji europejskiej (Francja i Niemcy) frekwencja wyborcza w wyborach do PE ma tendencję zniżkową (Francja – z 60,7 proc. do 42,4 proc.; Niemcy z 65,7 proc. do 48,1 proc.). Rzuca się w oczy to, że w miarę postępów integracji europejskiej demokratyczna legitymacja dla Unii Europejskiej i traktatowego celu jakim jest „ever closer Union” wyrażana poprzez wybory bezpośrednie do PE wyraźnie słabnie. Narzucająca się hipoteza, że spadek legitymacji demokratycznej mierzonej frekwencją w wyborach bezpośrednich do PE jest pochodną spadku legitymacji efektywnościowej, związanej z kryzysem strefy euro nie wytrzymuje konfrontacji z danymi empirycznymi. W większości krajów należących do strefy euro, w których wybory nie są przymusowe z mocy prawa (jak np. w Belgii) różnica między pierwszymi bezpośrednimi wyborami do PE a ostatnimi wyborami przed kryzysem (2004 rok) jest dużo większa niż między wyborami w 2004 roku a wyborami w 2014 roku. W całej Unii spadek frekwencji między 1979 a 2004 r. wynosił 16,5 p.p., a między 2004 a 2014 – 2,9 p.p.; w Niemczech – odpowiednio spadek 22,7 p.p. między 1979 i 2004, i wzrost o 5,1 p.p. między 2004 a 2014 (wystąpił więc wyraźny wzrost, nie rekompensujący jednak wcześniejszego spadku). We Francji pierwsza różnica wynosi 18,0 p.p., a druga – 0,3 p.p. (w każdym przypadku – spadek). W krajach Południa, najbardziej dotkniętych kryzysem eurozony, pewnym wyjątkiem są Włochy, w których spadek frekwencji między 2004 a 2014 jest większy niż między 1979 a 2004 – odpowiednio 14,5 p.p. i 13,9 p.p. Jednak inne kraje Południa stosują się do „ogólnoeuropejskiego” wzorca: w Grecji różnica między pierwszymi wyborami bezpośrednimi do PE a wyborami w 2004 roku wyniosła 18,2 p.p, a między wyborami w 2004 i 2014 r. – 3,3 p.p.; w Hiszpanii odpowiednio 23,4 p.p. i 2,0 p.p.; w Portugalii – 33,8 p.p. i 4,9 p.p.

A zatem hipoteza, że tak znaczący spadek frekwencji w wyborach do PE jest konsekwencją spadku demokratycznej partycypacji w państwach narodowych (także mierzonej wskaźnikiem frekwencji w wyborach do parlamentów narodowych) nie znajduje pełnego potwierdzenia w świetle danych empirycznych. Prawdą jest, że w skali Unii frekwencja w wyborach do parlamentów narodowych spadła z 77,7 proc. w 1990 r. do 68 proc. w 2014 r., czyli o prawie 10 p.p. Jednakże spadek ten miał o wiele mniejszą dynamikę: 10 p.p. do parlamentów narodowych w porównaniu do prawie 16 p.p. w wyborach do PE. Ponadto istotna jest różnica poziomów: PE w 2014 roku był legitymizowany przez mniejszość uprawnionych do głosowania; w przypadku parlamentów narodowych średnia dla Unii wciąż wynosi grubo ponad połowę – 68 proc.

Przywołanie powyższych wskaźników pozwala na sformułowanie twierdzenia, że legitymizacja demokratyczna integracji europejskiej (w tym Parlamentu Europejskiego) stanowi polityczny problem sui generis, w ogóle niepowiązany lub też bardzo luźno powiązany z legitymizacją efektywnościową Unii lub osłabieniem legitymizacji demokratycznej w państwach narodowych.