Dla rozważań nad rolą parlamentów w strukturze politycznej Unii istotne znaczenie ma to, jaka rolę i funkcję pełnią one w państwach członkowskich i w jakich relacjach pozostają z władzą wykonawczą. W wieku XX i XXI parlamenty – inaczej niż w wieku XIX – są ściśle zrośnięte, czy też zunifikowane z władza wykonawczą. W stosunku do władzy wykonawczej spełniają funkcję elektoralną: rząd musi zostać wybrany lub uzyskać wotum zaufania ze strony parlamentu. Ale w warunkach demokracji masowej i partii politycznych jako najważniejszych podmiotów życia politycznego, konkurujących ze sobą o podział mandatów w parlamencie, obieralność lub akceptowalność rządu przez większość parlamentarną ma swoją drugą stronę: rząd, aby utrzymać się przy władzy, musi sprawować kontrolę nad decyzjami parlamentu poprzez większość parlamentarną i za pośrednictwem systemu partyjnego. Rząd jest politycznym przywódcą większości parlamentarnej (jednopartyjnej lub koalicyjnej). Tak dzieje się w systemie parlamentarno-gabinetowym funkcjonującym we wszystkich, poza Francją, państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Do takiego zrostu władzy wykonawczej i ustawodawczej doszło w wyniku wzbogacenia państwa liberalnego o demokrację, dzięki której lud uzyskiwał prawo głosu w polityce, a drogą do uzyskania takiego prawa było obsadzenie jak największej liczby miejsc w legislatywie. Parlamenty stały się zatem symbolami suwerenności ludu. Jednakże, aby ta suwerenność mogła być osiągnięta, musiało dojść do organizowania głosów mas ludowych przez masowe partie polityczne. Członkowie parlamentu nie mogli już działać jako jednostki; partie tworzyły rządy i zapewniały konieczną do tego dyscyplinę w parlamencie. W warunkach demokracji legislatywa straciła kontrolę nad rządem, którą sprawowała w niedemokratycznym państwie liberalnym.

Taki stan rzeczy niósł ze sobą dwie poważne konsekwencje: po pierwsze władza parlamentu, jeśli chodzi o formułowanie narodowych polityk (policies) zdecydowanie osłabła; parlament dzięki pracy większości rządowej, a także opozycji, może korygować lub w pewnym stopniu modyfikować przedłożenia rządowe, ale nie jest w stanie ich odrzucać lub zasadniczo zmieniać bez wywołania kryzysu parlamentarno-gabinetowego, co oznacza upadek rządu sprawującego kontrolę nad parlamentarną większością (lub tolerowana mniejszością) rządową. Jednakże osłabienie władzy kontroli nad rządem i tworzenia polityk rządowych rekompensowane jest wzrostem politycznego znaczenia symbolicznego w dziedzinie polityki uogólnionej (politics). W systemie parlamentarno-gabinetowym to parlamenty jako symbol suwerenności ludu są źródłem legitymizacji innych elementów systemu politycznego, w tym rządu i partii politycznych. Najlepiej o potężnej legitymizującej sile parlamentów świadczą tworzące ich namiastki dyktatury¹.

Na współczesne parlamenty można także patrzeć jak na „huby”, czy też centralne węzły sieci komunikacji politycznej². Nie tylko rząd i partie polityczne, ale też zorganizowane interesy (związki zawodowe, zrzeszenia pracodawców, zrzeszenia branżowe, stowarzyszenia i organizacje) uprawomocniając się politycznie przez to, że w parlamentach (w komisjach parlamentarnych) zabierają głos i przedstawiają swoje postulaty. Rzeczywisty potencjał kontrolny parlamentu polega na tym, że kontroluje on „wejścia” do komunikacyjnego „hubu” i decyduje o prawie do przyłączenia się do niego. Jest to potężna pośrednia władza polityczna i aby ją pełnić parlament nie może być bierny i ograniczać się do przekazywania komunikatów z góry do dołu: od rządu, który go poprzez większość rządową i system partyjny kontroluje, do wyborców. Tak działający parlament musi w dłuższym okresie stracić szacunek dla samego siebie i możliwość realizacji funkcji legitymizującej.

Rozważania powyższe odnoszą się do symbolicznej i legitymizacyjnej roli parlamentów narodowych w państwach narodowych. Jeśli jednak parlamenty narodowe wyjąć ze struktury politycznej państwa narodowego i umieścić je w strukturze politycznej Unii Europejskiej, w której znajdują się na mocy traktatów, to powstaje pytanie: jakie komunikaty są one w stanie przysyłać do „instytucji centralnych” Unii? Mogą przesyłać komunikaty do Rady Europejskiej i Rady Unii Europejskiej, gdyż tworzą je przedstawiciele rządów narodowych. Ale jak rzecz się ma z Komisją i Parlamentem Europejskim? Czy w nadanym do Komisji lub Parlamentu Europejskiego komunikacie politycznym kryje się in potentia możliwość wywarcia wpływu na decyzje tych ciał, czy też wysyłka takich komunikatów jest elementem legitymizacyjnej ornamentyki politycznej bez istotnego wpływu na wiążące politycznie decyzje? Jeśli realna sytuacja jest bliższa drugiej z opisanych możliwości, to jak parlamenty narodowe mają zachować szacunek dla samych siebie i pełnić skutecznie funkcję legitymizacyjną wobec Unii jako całości?

Kategorie analityczne, które służyły do analizy legitymizacji w ramach państw narodowych, można też zastosować do Unii jako całości i zadać pytanie, jakie role i funkcje legitymizacyjne pełnią „instytucje centralne” Unii: Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej, Komisja i Parlament Europejski jeśli chodzi o legitymizację demokratyczną, czy też, inaczej, legitymizację na „wejściu”. Pominąć tu należy legitymizację efektywnościową (output legitimacy), gdyż z założenia w różnym, ale niemałym, stopniu każda z przywołanych instytucji ją pełni.

Jeśli chodzi o tak rozumianą legitymizację, to jest oczywiste, że Komisja jest podmiotem biernym: nie ma własnej legitymacji, żadnej instytucji w strukturze politycznej Unii nie legitymizuje, sama jest natomiast legitymizowana przez Radę Europejską, Parlament i Radę Unii Europejskiej poprzez sposób powołania (przez Radę Europejską) i wyboru Przewodniczącego (przez Parlament) oraz zatwierdzania składu Komisji (przez Parlament) i jego powoływania – przez Radę Unii Europejskiej.

W ramach legitymizacji „na wejściu” Rada Europejska i Rada Unii Europejskiej legitymizowane są wyłącznie przez parlamenty narodowe, które udzielają wotum zaufania rządom, których przedstawiciele zasiadając w tych gremiach. Legitymizację Rady Europejskiej i Rady Unii Europejskiej można zatem określić jako zbiorczą, zapośredniczoną przez parlamenty, legitymizację udzieloną przez narody europejskie.

Inaczej rzecz się ma z Parlamentem Europejskim, który na mocy traktatów oraz udziału obywateli państw narodowych – obywateli Unii – w bezpośrednich wyborach do PE posiada własną legitymację demokratyczną relatywnie niezależną od takiej legitymacji na szczeblu narodowym. Parlament Europejski z jednej strony wspólnie z Radą Europejską i Radą legitymizuje Komisję, z drugiej – legitymizuje Unię jako całość wobec obywateli UE – obywateli państw członkowskich Unii.

Można zatem uznać – przez analogię z rolą parlamentów narodowych w państwach narodowych – Parlament Europejski za „ogólnoeuropejski” czy też „centralny” (w ramach Unii) węzeł komunikacji politycznej, sprawujący kontrolę nad „wejściami” do ogólnoeuropejskiego systemu politycznego i wydający koncesje na „przyłącza”.

Jednakże na mocy Traktatu z Lizbony parlamenty narodowe dysponujące niezależnym od Unii potencjałem legitymizacyjnym wobec jej instytucji zostały połączone szczególną relacją (special relationship) z instytucją w strukturze Unii legitymizacyjnie bierną (w ramach input legitimacy), czyli z Komisją Europejską.

To traktatowe rozwiązanie stwarza dwa problemy. Po pierwsze, parlamenty narodowe, które są istotnym, a w ramach interpretacji przyjętej przez FTK głównym rezerwuarem demokratycznej legitymacji Unii jako całości, zostały bezpośrednio, na mocy mechanizmu wczesnego ostrzegania, powiązane z Komisją, która żadnego potencjału legitymizacyjnego nie posiada, natomiast żywi się legitymacją nadawaną jej z zewnątrz (w tym pośrednio przez parlamenty narodowe); po drugie, zasoby legitymizacyjne parlamentów narodowych i Parlamentu Europejskiego zostały od siebie odizolowane.