Według Hedleya Bulla, potęgi pokojowe, a więc takie, które odwołują się do pozamilitarnych źródeł swojej siły, mogą funkcjonować i skutecznie oddziaływać na środowisko międzynarodowe jedynie w oparciu o sojusz z potęgą wojskową [1]. Według tej opinii siła Wspólnot Europejskich na arenie międzynarodowej w czasie zimnej wojny wynikała z bliskiego sojuszu z USA i współpracy w ramach NATO. Konsekwencją tej opinii wybitnego znawcy stosunków międzynarodowych jest prosta konstatacja: Unia Europejska (UE), a dokładnie jej największe państwa, tj. Niemcy i Francja, powinny dążyć do rozwoju potencjału wojskowego, jeśli chciałyby odgrywać bardziej samodzielną rolę geopolityczną. Rozwój europejskiej polityki obronnej jest więc powiązany z dążeniem do autonomii strategicznej wobec USA i NATO, która w scenariuszu minimalnym oznacza dążenie do bardziej samodzielnej roli międzynarodowej, a w bardziej ambitnym – próbę równoważenia potęgi USA przez mocarstwa europejskie.

Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony służyła nie tylko uniezależnieniu się Europy od USA lub podjęciu bardziej samodzielnej roli w relacjach międzynarodowych przez największe państwa Starego Kontynentu; była to próba równoważenia potęgi USA

Naukowcy reprezentujący realistyczne podejście w stosunkach międzynarodowych generalnie uznają, że Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO) służyła nie tylko uniezależnieniu się Europy od USA lub podjęciu bardziej samodzielnej roli w relacjach międzynarodowych przez największe państwa Starego Kontynentu. W ich opinii była to próba równoważenia potęgi USA, a więc ograniczania wpływów politycznych tego mocarstwa zarówno w samej Europie, jej najbliższym otoczeniu, jak również na świecie. Miała przyspieszyć odchodzenie od hegemonii USA lub od jednobiegunowego, kształtowanego przez Waszyngton porządku międzynarodowego – w stronę ładu wielobiegunowego [2].

Realiści zakładali, że po zakończeniu zimnej wojny i zjednoczeniu Niemiec ład międzynarodowy może ulec zasadniczym zmianom. Prognozowali wycofywanie się USA z Europy, a przynajmniej coraz silniejsze tendencje polityków europejskich do odchodzenia od bliskiej współpracy z USA. Przypuszczali też, że Niemcy zdominują politycznie i gospodarczo UE, a następnie będą dążyły do odbudowy pod egidą unijną własnej potęgi militarnej, łącznie z dążeniem do uzyskania broni nuklearnej. Na płaszczyźnie geopolitycznej wyrazem rosnących ambicji Berlina będą starania o stałe miejsce w Radzie Bezpieczeństwa ONZ [3]. Niektórzy uznawali, że UE może nie przetrwać zmiany ładu międzynarodowego, albo, wbrew ambicjom największych państw europejskich, pozostanie podzielona i nie będzie odgrywać silnej roli na arenie globalnej [4].

Celem niniejszego raportu jest próba zweryfikowania tych prognoz dotyczących europejskiej polityki obronnej. Niektóre spośród nich wydają się wielce prawdopodobne w dobie transatlantyckich rozbieżności geoekonomicznych, m.in. sporu o wojnę w Iraku (2003) i o umowę z Iranem (2018), postulatów Berlina dotyczących objęcia stałego miejsca w Radzie Bezpieczeństwa ONZ lub przynajmniej powołania reprezentacji europejskiej w tej instytucji [5], jak również dyskusji o zbudowaniu broni nuklearnej w Niemczech [6]. W tej analizie interesuje mnie rozwój europejskiego przemysłu zbrojeniowego i próby budowania nowych technologii wojskowych w UE (niejednokrotnie mających zastosowanie także w przemysłach cywilnych). Badanie będzie prowadzone z perspektywy geoekonomicznej, co oznacza analizę tego, w jaki sposób instrumenty gospodarcze ułatwiają realizowanie celów geopolitycznych [7]. Będzie zorientowane na trzy obszary. Po pierwsze będę starał się opisać ogólne ramy systemowe WPBiO, w tym przeanalizować powiązania między najważniejszymi celami politycznymi i gospodarczymi. Po drugie, interesuje mnie konfiguracja interesów między największymi graczami w ramach WPBiO, jak również relacje zależności lub współzależności między sferą interesów geopolitycznych a aktorami ekonomicznymi (i ich racjonalnością działania). Po trzecie, chciałbym zbadać podstawowe cechy zarządzania w omawianej polityce, w tym zidentyfikować najważniejsze mechanizmy jej postępów instytucjonalnych.