W tym miejscu rozważań o powiązaniach interesów geopolitycznych i ekonomicznych chciałbym zwrócić uwagę na przykład państwa o średnim potencjale technologiczno-przemysłowym w UE, który ustępuje francuskiemu bądź niemieckiemu, ale do niedawna był jednym z bardziej znaczących w Europie Zachodniej. Proponuję krótką analizę zmiany postrzegania interesów geopolitycznych i gospodarczych w Szwecji. Bardzo dobrze, w mojej opinii, przykład ten oddaje losy państw członkowskich w ramach WPBiO, które mają nieco mniejszym potencjał geoekonomiczny.

W czasie zimnej wojny podstawą doktryny obronnej Szwecji była neutralność wobec dwóch geopolitycznych bloków przy jednoczesnym oparciu własnego bezpieczeństwa na budowie autonomicznego i samowystarczalnego przemysłu zbrojeniowego. Miał on zaspokoić potrzeby kraju we wszystkich najważniejszych obszarach [1]. W latach 90. Szwedzi dokonali kilku zmian, które zasadniczo zmieniły ich przemysł zbrojeniowy i wpłynęły na korektę doktryny obronnej. Były one dokonane pod wpływem zakończenia zimnej wojny, a więc zmniejszenia zagrożenia rosyjskiego, jak również triumfu idei neoliberalnych oraz globalizacji gospodarczej. Po pierwsze, elity tego państwa uznały, że należy zezwolić na sprzedaż firm szwedzkich kapitałowi zagranicznemu (w założeniach bardziej konkurencyjnemu i lepiej zarządzanemu, m.in. pochodzącemu z USA, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Finlandii i Chin) [2]. Po drugie – że należy ograniczyć dotacje z budżetu państwa dla firm krajowych na prace badawczo-rozwojowe oraz skupić się na zakupach gotowych produktów u najlepszych producentów (a więc niekoniecznie krajowych). To oznaczało kolejne osłabienie pomocy państwa na rzecz przemysłu narodowego. Po trzecie, uznano, że szansą dla rozwoju przemysłu będzie współpraca międzynarodowa [3]. Po czwarte, zgodnie z praktyką innych państw wierzono, że dla rozwoju firm najlepsza będzie specjalizacja eksportowa jedynie w wybranych obszarach.

Szwedzki przemysł przestał odpowiadać na potrzeby obronności kraju. W konsekwencji Szwedzi zaczęli odchodzić od tradycyjnej neutralności i zostali zmuszeni do bliższej współpracy z NATO

W rezultacie zmiany polityki rządu i przekształceń w sektorze zbrojeniowym, wzrósł szwedzki eksport, choć kompleks wojskowy w tym kraju się zmniejszył do pięciu korporacji i przestał być narodowy [4]. Jednocześnie obniżone zostały zdolności do samodzielnej obrony w oparciu o krajową produkcję m.in. łodzi podwodnych, wozów pancernych, samolotów [5]. Miejscowy przemysł przestał odpowiadać na potrzeby obronności kraju w sposób całościowy i kompleksowy, a zaczął się orientować na logikę biznesową i eksportową. Miało to poważne konsekwencje dla doktryny obronnej. Szwedzi zaczęli odchodzić od tradycyjnej neutralności i zostali zmuszeni do bliższej współpracy z NATO. Dodatkowo eksport zwiększył ryzyko dla bezpieczeństwa narodowego, gdyż w ciągu lat przekazał szereg technologii na zewnątrz, nie zawsze tylko i wyłącznie do państw sojuszniczych [6], a nierzadko do konkurentów gospodarczych i potencjalnych rywali geoekonomicznych.

Przykład ten pokazuje znaczenie strategii geoekonomicznej w polityce obronnej państwa. W okresie zimnowojennym Szwedzi mieli ściśle powiązaną doktrynę geopolityczną z polityką przemysłową. Później odprężenie geopolityczne, a zwłaszcza zmniejszenie zagrożenia zewnętrznego, przyniosło odejście od spójnej strategii geoekonomicznej. Polityka przemysłowa została zliberalizowana, co oznaczało w dużym stopniu oddzielenie polityki obronnej od aspektu gospodarczego. Warto zauważyć, że podstawowym modelem obronności każdego mocarstwa (a jak pokazuje przykład Szwecji, także niektórych państw średniej wielkości) jest oparcie na narodowym przemyśle zbrojeniowym, chronionym przed zagraniczną konkurencją i zaspokajającym główne potrzeby obronne państwa. W UE wykształcił się inny model europejsko-narodowy. Narodowa współpraca w ramach europejskiego przemysłu opiera się na przywództwie dwóch dominujących państw, tj. Niemiec i Francji, które dotychczas pilnowały własnych interesów zgodnie z zasadą parytetu wpływów i „słusznego zwrotu”. Pozostałe, mniejsze kraje podążały ścieżką zbliżoną do szwedzkiej, czyli faktycznie traciły zdolności samodzielnej obrony w oparciu o krajowy przemysł i zostały zmuszone do szukania oparcia u silniejszych partnerów.