Obszar 2: PODATKI OD DOCHODÓW

Wyzwania w obszarze podatków dochodowych

Dla podatków dochodowych trudno sformułować spójny aksjologicznie model, który jednocześnie byłby w pełni funkcjonalny. Z jednej strony, wielkość osiągniętego dochodu wskazuje na zdolność podmiotu do ponoszenia ciężaru spożycia zbiorowego, co powoduje, że ustawodawca chętnie stosuje podatki obciążające dochody. Z drugiej strony, wprowadzenie progresji stawek czy nawet stawka proporcjonalna może być odbierana jako podatek „redystrybucyjny” odbierający „pracowitym” i „zaradnym” to, co wypracowali w celu przymusowego finansowania „leni” i „niebieskich ptaków”. Pojawia się tu także problem związany z opodatkowaniem dochodów z kapitału – jeżeli pochodzi on z oszczędności (a takie jest główne źródło kapitału), to opodatkowanie go może być odbierane jako ponowne obciążenie „oszczędnych” i „zaradnych”, gdy tymczasem „utracjusze” korzystają z życia, nie zwiększając społecznie użytecznych zasobów kapitału w gospodarce.

Z drugiej strony opodatkowanie wyłącznie dochodów z pracy i pozostawienie dochodów „z oszczędności” (czyli z kapitału) bez obciążenia podatkowego może być odebrane jako dyskryminowanie pracy na rzecz kapitału. Ponadto w obrocie gospodarczym spotykają się zarówno osoby fizyczne czy ich spółki, w których dochodach uczestniczą one bezpośrednio (spółki cywilne, spółki jawne czy komandytowe), jak i oraz spółki, będące odrębnym podmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym (spółki komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółki akcyjne). W tych ostatnich uczestniczą też zarówno osoby fizyczne jak i osoby prawne, w tym spółki (np. spółki holdingowe, czy fundusze inwestycyjne). Ostatecznym beneficjentem dochodów z działalności osób prawnych są osoby fizyczne. Opodatkowanie tych dochodów wyłącznie na poziomie ostatecznych beneficjentów powodowałoby, że osoby prawne, konkurując z osobami fizycznymi, posiadałyby preferencyjne warunki konkurencji, wynikające z zerowej stopy opodatkowania. Natomiast opodatkowanie dochodów z działalności osób prawnych (w przypadku osób fizycznych wybierających opodatkowanie podatkiem o stałej stawce liniowej w wysokości 19%), przy jednoczesnym opodatkowaniu dochodów z udziału w zyskach osób prawnych na tymże samym poziomie (19%, jak to ma miejsce obecnie) powoduje, że z punktu widzenia beneficjenta (uczestnika spółki), dochody z jej działalności opodatkowane są „podwójnie” – raz (stawką 19%) jako dochód spółki i po raz drugi (również stawką 19%) jako dochód osobisty wspólnika. Jest to jeden z powodów tworzenia struktur holdingowych za granicą (w szczególności na Cyprze, Malcie czy w Luksemburgu), które pozwalają na reinwestowanie dochodów z uczestniczenia w osobach prawnych bez obciążenia podatkowego. Zapoczątkowany przez rząd PO proces opodatkowywania dochodów spółek zagranicznych, kontrolowanych przez polskich obywateli (po raz pierwszy od dochodów za rok 2015) ma zostać dodatkowo zacieśniony (od 2018 roku dochody te będą opodatkowane niezależnie od wysokości przychodu spółki holdingowej, do roku 2017 obowiązuje minimum przychodu takiej spółki w kwocie 200 000 euro). Pojawia się tu opisane wcześniej poczucie nasilającej się inwigilacji obywateli w celu opodatkowania dochodów nierepatriowanych do Polski, choć z zasady w Polsce reinwestowanych. Jednocześnie obciążenie to nie dotknie najwyższych dochodów, dzięki możliwości wykorzystania dodatkowych instrumentów (trusty czy fundacje) w innych jurysdykcjach.

Rozwiązanie 5: Kompleksowa reforma podatków dochodowych

Proponowany niżej system opodatkowania dochodów, tak osób fizycznych jak i prawnych, ma na celu zoptymalizowanie sytuacji klasy średniej, obniżenie – nawet do ujemnego – obciążenia najmniej zarabiających oraz jednocześnie zwiększenie bazy podatkowej. Na równych zasadach zostają potraktowane dochody z wszelkiej pracy – najemnej na podstawie umowy o pracę i na podstawie umów cywilnoprawnych oraz działalności gospodarczej. Specyfika dochodów pochodzących z udzielenia licencji czy przeniesienia praw autorskich jest zaadresowana przez potraktowanie „tantiem” czy wynagrodzenia za przeniesienie praw autorskich na zasadach identycznych z dochodami z kapitału.

Postuluję wprowadzenie w miejsce ZUS i PIT jednolitej daniny - podatku dochodowego od pozarolniczej działalności gospodarczej (z uwzględnieniem tzw. działów specjalnych produkcji rolnej) o stałej stawce (25%) (vide pkt. a w dalszej części opracowania) oraz podatku od funduszu wynagrodzeń (w wysokości 33%) (punkt b) wraz z istotną kwotą wolną od podatku dla osób prowadzących działalność gospodarczą oraz z ujemnym podatkiem dochodowym dla osób zatrudnionych (w ramach którego podatnik otrzymuje zwrot z budżetu państwa kwoty wyższej, aniżeli zapłacony od jego dochodów podatek – punkt c):

1. kwota wolna - 9600 zł (dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą); kolejne 9600 zł za niepracującego małżonka i 9600 zł (kwoty wolnej od podatku) za pierwsze dziecko;
2. ujemny podatek na zatrudnionego, małżonka (jeżeli nie pracuje) i pierwsze dziecko – 200 zł miesięcznie;
3. świadczenie rodzinne na drugie dziecko w wysokości 300 zł³⁰;
4. świadczenie rodzinne na każde następne dziecko – 500 zł;
5. od siódmego dziecka zasadne jest rozważenie powolnego zmniejszania świadczenia rodzinnego, dla uniknięcia traktowania posiadania dzieci jako sposobu na życie.

Jednocześnie postuluję wprowadzenie obniżonej, w stosunku do dzisiejszej, stawki podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) oraz obniżenie podatku od dochodów z kapitału (punkt d). Łączne obciążenie podatkiem CIT oraz podatkiem od dywidend będzie niewiele wyższe od stopy opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez osoby fizyczne, przy czym te ostatnie (w odróżnieniu od osób prawnych) będą mogły korzystać z kwoty wolnej od opodatkowania, uzależnionej od ich statusu rodzinnego.

W efekcie skrajnie niskie dochody pochodzące z pracy czy działalności gospodarczej nie będą podlegać opodatkowaniu, a nawet mogą podlegać ujemnemu podatkowi. Jednocześnie, dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą, dopiero z chwilą przekroczenia rocznego dochodu w wysokości 384 000 zł pojawi się sytuacja, w której płacony przez tę osobę podatek zrówna się, a później stanie się wyższy od podatku płaconego przez osobę prawną. W przypadku rodzinnego biznesu ta kwota wynosi odpowiednio 768 000 zł czy (w przypadku rodziny z jednym dzieckiem) – 1 152 000 zł³¹.

W obszarze opodatkowania działalności rolniczej (punkt e) postuluję zachowanie podatku rolnego dla dochodów z działalności rolniczej, z możliwością przejścia na podatek dochodowy, a także likwidację KRUS.

Powyższe zmiany związane byłyby także z reformą obecnego systemu finansowania NFZ, opisywaną w rozdziale dotyczącym obszaru 4 (finansowanie opieki zdrowotnej i świadczeń emerytalno-rentowych): składka odpisywana byłaby w ciężar płaconego podatku od funduszu wynagrodzeń (tworzyłoby to sytuację, że każdy zatrudniony, nawet na podstawie umowy zlecenia, byłby ubezpieczony) oraz od podatku dochodowego.

a) Podatek dochodowy

Postuluję wprowadzenie w miejsce PIT i ZUS stałej stawki podatku dochodowego od osób fizycznych, od wszystkich dochodów, w wysokości 25%, podlegającej corocznemu zmniejszeniu, proporcjonalnie do obniżania podatku od wynagrodzeń. Podatek ten powinien obciążać w sposób równy dochody z następujących tytułów:

1. pozarolniczej działalności gospodarczej i tzw. działów specjalnych produkcji rolnej;
2. działalności w ramach wolnych zawodów;
3. uczestniczenia w dochodach spółek nieposiadających osobowości prawnej³²;
4. uczestniczenia w dochodach spółek posiadających osobowość prawną, które to dochody zostały wypłacone niezgodnie z zasadami dzielenia zysku (nierozliczone zaliczki czy inne wypłaty na rzecz wspólników czy członków władz spółek, na koniec roku).

Stawką 15%, bez możliwości odliczania kwoty wolnej winny być opodatkowane:

1. dywidendy uzyskane od spółek posiadających osobowość prawną (i spółek komandytowo-akcyjnych, opodatkowanych w polskim prawie jak osoby prawne);
2. dochody ze zbycia akcji i praw udziałowych w spółkach będących podmiotem opodatkowania podatkiem CIT (sp. z o.o., S.A., SKA; certyfikaty inwestycyjne czy jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), z następującym zastrzeżeniem: w przypadku zbycia na GPW (NewConnect) akcji posiadanych przez przynajmniej 2 lata lub (poza obrotem zorganizowanym) po okresie posiadania ich przez okres dłuższy niż 5 lat zastosowana będzie stawka 0%. Miałoby to na celu promowanie inwestycji o charakterze kapitałowym w nowe czy rozwijające się podmioty. Winno to przynieść wzrost inwestycji w innowacyjne projekty gospodarcze;³³ od podstawy do opodatkowania winny być odliczone koszty zakupu i sprzedaży udziałów/akcji oraz odsetki kredytu na zakup akcji;
3. odsetki od obligacji czy lokat;
4. dochody z tytułu wynajmu nieruchomości, przy czym odsetki od kredytu na zakup/budowę/remont nieruchomości o charakterze inwestycyjnym czy inwestycje o charakterze kapitałowym, powinien być odliczany od podstawy do opodatkowania;

Dochody z tytułu licencji czy sprzedaży praw autorskich winny podlegać opodatkowaniu podatkiem zryczałtowanym, w wysokości 15% od wartości przychodu (jest to podwyższenie stawki podatkowej o 6 pkt. procentowych w stosunku do dzisiaj obowiązującej stawki 18% przy 50% kosztów uzyskania przychodu), przy likwidacji kosztów uzyskania przychodu. Powodować to będzie podwyższenie skali opodatkowania niskich dochodów z tytułu sprzedaży praw autorskich, ale obniżenie ich dla wyższych dochodów. Jednocześnie powinno to spowodować odejście od pozornego określania dochodów z tytułu pracy jako umowy przenoszącej prawa autorskie. Jak to wskazano wyżej, dopiero przy kwocie rocznego dochodu w wysokości 384 000 zł w skali roku, efektywnie zapłacony podatek według stawki 25% z zachowaniem kwoty wolnej, zrównuje się z podatkiem zapłaconym przy stopie 15%.

b) Podatek od funduszu wynagrodzeń

Jednocześnie z likwidacją dzisiejszego systemu składki ZUS, stanowiącej istotne obciążenie fiskalne (choć – teoretycznie – niepodatkowe) pracy, postuluje się wprowadzenie jednolitego podatku od funduszu płac i wszelkich innych wynagrodzeń czy świadczeń wypłacanych na rzecz pracowników³⁴. Jednocześnie wynagrodzenia i inne świadczenia dokonywane na rzecz pracowników wolne byłyby od podatku dochodowego. Podatek od funduszu wynagrodzeń obciążałby wszystkie kwoty wypłacone na rzecz pracowników (w tym osób zatrudnionych na umowę zlecenia czy o dzieło), niemające charakteru zapłaty za usługę świadczoną przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą, tantiem (royalties) czy wynagrodzenia z tytułu zakupu płodów rolnych.

Wysokość tego podatku powinna być neutralna w stosunku do obciążenia podatkowego dochodów z działalności gospodarczej, prowadzonej przez osoby fizyczne (ich spółki, niepodlegające podatkowi CIT).

Proponuje się wysokość rzeczonego podatku ustalić – początkowo – na 33% wypłat, dokonywanych na rzecz osób fizycznych. Podatek ten zastępuje zarówno składkę ZUS, jak i podatek PIT od osób uzyskujących dochody z własnej pracy. Jednocześnie powinien obciążać wszystkie inne, pozapłacowe składniki wynagrodzenia, a także wypłaty takie jak „delegacje” (z jednoczesnym usunięciem jakichkolwiek ograniczeń ich wysokości).

Zważywszy, że wprowadzenie podatku od wynagrodzeń w miejsce obecnych obciążeń (zaliczek na podatek dochodowy i składek na ubezpieczenia społeczne) powoduje zwiększenie dostępnych środków na płace, przyjmuję, że 100% z tych oszczędności zostanie przeznaczone na zwiększenie wynagrodzeń lub dochodów osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą (łącznie z podatkiem od tychże). Jednocześnie wypłaty na rzecz pracowników staną się (dla podmiotów opodatkowanych stawką 25%) neutralne podatkowo. Po nałożeniu tych wielkości, można przyjąć przewidywany dochód budżetowy (brutto) na rok 2015 w kwocie 238 mld zł (według stanu na rok 2015). Jako podstawa naliczenia dochodów podatkowych nie zostały uwzględnione wyłącznie wynagrodzenia, ale całość raportowanych tzw. „osobowych kosztów pracy”, zgodnie z informacjami zawartymi w Roczniku Statystycznym GUS 2016.

c) Ujemny podatek dochodowy i kwota wolna od podatku a świadczenia społeczne

Proponuję następujące rozwiązania:

1. Wprowadzenie kwoty wolnej od podatku w wysokości 9600 zł dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (w przypadku małżonków i tylko małżonków kwota ta byłaby podwyższona dwukrotnie – rozliczenie wspólne, niezależnie od ustroju majątkowego małżonków, ze względu na uznanie alimentacyjnego charakteru rodziny) i identycznej kwoty wolnej na pierwsze dziecko (co jest odpowiednikiem kwoty 200 zł miesięcznie opisanego niżej ujemnego podatku dla osób wykonujących pracę najemną.
2. Wprowadzenie ujemnego podatku dochodowego dla osób pracujących (i ich małżonków) oraz na pierwsze dziecko w wysokości 200 zł miesięczne, czyli 2400 zł rocznie, co stanowi kwotę odpowiadającą kwocie wolnej dla osób prowadzących działalność gospodarczą przy stawce podatkowej 25%.
3. Osoby otrzymujące świadczenie emerytalne (w unettowionej kwocie – świadczenie emerytalne winno być całkowicie wolne od podatku PIT I wypłacane winno być w kwocie netto³⁵) nie powinny być uprawnione do kwoty wolnej od podatku w przypadku dalszego prowadzenia działalności; jednocześnie obciążenie funduszu płac od wynagrodzeń płaconych na rzecz takich osób powinno być identyczne z obciążeniem tegoż funduszu od wynagrodzeń płaconych na rzecz innych pracowników; dalsze rozważania dotyczące rent i emerytur oraz zmian w systemie zabezpieczenia emerytalno-rentowego zawarte są poniżej w rozdziale dotyczącym obszaru 4.
4. W przypadku osób szukających zatrudnienia lub trwale niezdolnych do pracy, kwota 200 zł jest już wliczona w świadczenie otrzymywane przez te osoby i nie podlega jakiemukolwiek opodatkowaniu; w przypadku osób znajdujących się pod stałą opieką, kwota ta jest wypłacana osobie/instytucji sprawującej pieczę przez rachunek instytucji pośredniczącej w przekazywaniu świadczenia (np. ZUS). W związku z powyższym wprowadzenie tej instytucji do systemu nie powinno dodatkowo obciążyć finansów publicznych.
5. Wprowadzenie kwot zasiłku wychowawczego:
   1. Na drugie dziecko wychowywane (w rodzinie pracowniczej) – 300 zł³⁶;
   2. Na trzecie dziecko i każde następne (aż do szóstego dziecka) – 500 zł³⁷.

Kwoty obciążenia finansów publicznych (wg Rocznika Statystycznego GUS 2014 i danych ze spisu powszechnego z 2011):

1. Ujemny podatek dochodowy:
   1. Osoby zatrudnione: 21 444 400 tys. zł³⁸
2. Kwota wolna od podatku:
   1. Od osób prowadzących działalność gospodarczą (i samozatrudnieni) – 4 421 280 tys. zł
3. Niepracujący małżonkowie osób z 1 i 2 – 4 282 400 tys. zł³⁹
4. Kwota ujemnego podatku/kwoty wolnej dla rodzin z jednym dzieckiem: 6 980 000 tys. zł
5. Kwota zasiłku dla rodzin z dwójką dzieci: 16 150 000 tys. zł
6. Kwota zasiłku dla rodzin z trójką dzieci: 6 750 000 tys. zł
7. Kwota zasiłku dla rodzin z więcej niż trójką dzieci: 3 650 000 tys. zł⁴⁰

Łączny, bezpośredni koszt wprowadzenia tego systemu, wynosić będzie zatem około 63,7 mld zł⁴¹. Obniżać go będzie jednak ograniczenie lub likwidacja wielu istniejących dzisiaj wypłat z systemu opieki społecznej. Proponuję tu pozostawienie wyłącznie świadczeń o charakterze opiekuńczo-pielęgnacyjnym. Oznacza to oszczędność (według danych za rok 2015) w wysokości ok. 6 mld zł. Jednocześnie w przypadku wypłat na rzecz zatrudnionych w przedsiębiorstwach osób niepełnosprawnych (317,5 tys. na koniec 2015 roku) możliwe jest np. zwolnienie wypłat na ich rzecz z podatku od wynagrodzeń, do określonej kwoty.

Dodatkowo można ograniczyć fundusz alimentacyjny poprzez wprowadzenie dochodzenia należności alimentacyjnej z kwot ujemnego podatku dochodowego⁴², jak również z kwot programu „Rodzina 500 plus” na dzieci z następnych związków. Oznacza to dodatkową oszczędność w wysokości 1 mld zł (według danych za rok 2013). Oczywiście takie działanie nie dotknie osób niezatrudnionych lub tych, które unikają płacenia alimentów także przez wyjazd za granicę, one bowiem unikać będą jakiegokolwiek istnienia w systemie podatkowym. Stąd bierze się postulat pozostawienia funduszu alimentacyjnego w kwocie ok. 500 mln zł.

Pozostawienie świadczenia o charakterze renty socjalnej na tym samym poziomie brutto (wg danych na koniec 2016), przy rezygnacji z pobierania zaliczki na podatek dochodowy oznacza, że wydatek budżetowy z tytułu rent socjalnych pozostanie na tym samym poziomie, a realna wartość świadczenia wzrośnie.

W przypadku zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego, proponuje się unettowienie ich wartości i nieobciążanie tych świadczeń podatkiem dochodowym. W takim przypadku obciążenie finansów publicznych wypłatą tych świadczeń zostałoby obniżone o kwotę ca. 900 mln zł.

d) Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) i opodatkowanie dywidend

Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) jest dość powszechnie uważany za mało efektywny. Przez jego efektywność rozumiem wielkość dochodów budżetowych z tytułu tego podatku w relacji do wielkości aktywności gospodarczej osób prawnych. Należy zauważyć jednak, że wielkość dochodów całego systemu finansów publicznych, uzyskiwanych z tego podatku, w ostatnich latach istotnie wzrosła⁴³. W roku 2014 łączna suma dochodów budżetu z tytułu CIT wyniosła blisko 30 mld zł. Na rok 2018 zapowiadane są dochody w kwocie 55 mld zł. Wynikać one mogą także z działań zmierzających do ograniczenia agresywnych optymalizacji podatkowych (np. ograniczenie kosztów odsetkowych do 1/3 podatkowej EBITDA - dochód podatkowy, powiększony o koszty finansowe i amortyzację)). W dużej mierze kwota ta pochodzi od podmiotów notowanych na GPW SA (w tym banków), które nie są zainteresowane zaniżaniem, dla uniknięcia opodatkowania, swojej dochodowości.

W proponowanym systemie dochody wynikające z tego podatku są zastąpione w części podatkiem od wartości brutto majątku rzeczowego. Wbrew twierdzeniom głoszonym przez przedstawicieli obozu rządzącego, banki w Polsce obciążone są efektywną stopą podatku CIT, wyższą niż stopa nominalna. Wynika to z niemożliwości wpisania w koszty podatkowe rezerw na utracone kredyty. Dopiero sprzedaż kredytów w pozycji nieregularnej (i to wyłącznie do funduszów sekurytyzacyjnych) pozwala bankom na odpisanie utraty wartości w ciężar kosztów podatkowych. Dla przykładu dla BZWBK stopa ta wynosi 19,5%, przy czym jest ona tak niewiele wyższa od stopy nominalnej, gdyż koszty rezerw, niestanowiących kosztu uzyskania przychodu w roku 2014 wyniosły tylko nieco ponad 8 mln zł, a jednocześnie do zysku przed opodatkowaniem doliczyć należy 80 mln zł uzyskanych dywidend. W układzie skonsolidowanym rzeczywista stopa podatkowa wyniosła dla tego banku (jego grupy) już 22,5% – o 3,5% więcej niż nominalna stopa podatkowa.

Postuluję stopniowe obniżanie CIT (począwszy od wprowadzenia stawki 15% rocznie) i wprowadzenie podatku od wartości aktywów rzeczowych brutto w wysokości 0,8%; jednocześnie, dla dochodów z odpłatnej sprzedaży akcji i od dochodów z dywidend (w tym dochodów z REIT-ów⁴⁴, którą to formę prowadzenia działalności inwestycyjnej proponuje się tutaj wprowadzić⁴⁵) proponuję wprowadzenie zryczałtowanego podatku w wysokości 15%⁴⁶. Połączenie stawki 15% CIT i 15% zryczałtowanego podatku od dywidend, sprzedaży akcji i tzw. „podatku Belki” powoduje realne opodatkowanie dochodów osoby fizycznej z udziału w działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę kapitałową na poziomie nieznacznie wyższym, niż 25% podatek PIT od działalności gospodarczej (dokładnie 27,75%). Uznać można, że jest to właściwa cena za zachowanie ochrony, polegającej na ograniczeniu odpowiedzialności związanej z czysto kapitałowym udziałem w spółce (2,75%).

Zgadzam się z formułowanym (niezbyt skutecznie i na razie bez jakichkolwiek przejawów w projektach ustaw) przez Ministerstwo Finansów postulatem wprowadzenia w Polsce rozdziału dochodów osób prawnych z tytułu dywidend i dochodów kapitałowych od innych dochodów spółek, będących podatnikami CIT i zwolnienia tych pierwszych od podatku, przy jednoczesnym zakazie rozliczania straty od inwestycji kapitałowych z dochodami z innej działalności. Przy zachowaniu zwolnień związanych z „participation exemption”⁴⁷, powinno to powodować nieopłacalność optymalizacji podatkowej, realizowanej przez przenoszenie dochodów kapitałowych do krajów o niższej stopie podatkowej. Jednocześnie powinno sprzyjać przenoszeniu tego rodzaju działalności do Polski przez międzynarodowe grupy kapitałowe.

Obniżenie do 15% stawki podatku dochodowego od osób prawnych może spowodować istotny uszczerbek w dochodach budżetowych. Podstawa do opodatkowania zmniejszona będzie także o kwotę zapłaconego podatku od majątku. W roku 2016 z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych powstał dochód dla sektora finansów publicznych w wysokości około 34,2 mld zł. Jednocześnie udział jednostek samorządu terytorialnego (wszystkich szczebli) w podatku CIT wyniósł 7,4 mld zł. Przyjmując proste, proporcjonalne zmniejszenie wpływów z tego podatku należy przyjąć dla przedstawionych tutaj obliczeń możliwy wpływ z tego tytułu w kwocie 27 mld zł. Oznacza to, że łączny dochód budżetów samorządowych z tytułu podatku od środków trwałych, i budżetu państwa z tytułu podatku CIT nie uległby istotnemu (lub jakiemukolwiek) zmniejszeniu. Można też oczekiwać, że obniżenie stawki CIT spowoduje zmniejszenie skłonności do ukrywania dochodu i efektywnie dochody z tego podatku nie spadną tak, jak wynikałoby to z prostej proporcji⁴⁸. Jednocześnie wprowadzenie podatku od środków trwałych, obciążających ich wartość brutto, powinno zachęcić przedsiębiorców do przechodzenia na bardziej wydajne środki produkcji i optymalizacji wydatków inwestycyjnych. Przepisy dotyczące odpisów amortyzacyjnych nie powinny ulec zmianie.

Dochody budżetowe z tytułu podatku CIT na rok 2018 planowane są na kwotę 55 mld zł. Uszczerbek, wynikający z wprowadzenia proponowanych postanowień powodowałby zmniejszenie tych dochodów do kwoty 43,5 mld zł. W mojej opinii ubytek faktyczny byłby jeszcze mniejszy. W związku z wprowadzeniem jednolitej stawki 25% podatku PIT istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo, że istotna liczba przedsiębiorstw, prowadzonych dzisiaj w formie spółek osobowych w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania, w nowym systemie skorzystałaby z możliwości przekształcenia w spółki mające osobowość prawną. Jednocześnie ze względu na wypłacanie wynagrodzeń kadrze zarządzającej urealnieniu ulegną dochody tych osób. Pozwalam sobie przyjąć, że rzeczywiste obniżenie dochodów nie byłoby większe aniżeli 10 mld zł.

e) Opodatkowanie działalności rolniczej

Obecny sposób opodatkowania oraz oskładkowania działalności rolniczej jest następstwem swoiście socjalnego podejścia do rolnictwa w okresie początku przemian rynkowych. Opodatkowanie podatkiem rolnym jak i obciążenie składkami na KRUS nie są nawet porównywalne z wielkością transferów społecznych na finansowanie udziału osób prowadzących działalność rolniczą w spożyciu zbiorowym. Podatek rolny należy do najmniej efektywnych i w chwili obecnej przynosi samorządom gminnym 1,7% ich dochodów (sic!). Rozwiązania reformowanego systemu podatkowego powinny zatem zmierzać do włączenia jak największej liczby rolników do powszechnego systemu podatkowego.

W proponowanej zmianie systemu podatkowego, w zakresie opodatkowania działalności rolniczej, nie proponuje się wprowadzenia istotnych zmian. Jedyna zmiana to włączenie nieruchomości budynkowych do systemu podatku katastralnego (ziemia przeznaczona na działalność rolniczą pozostanie przedmiotem podatku rolnego). Postuluję zachowanie podatku rolnego dla dochodów z działalności rolniczej⁴⁹, z możliwością przejścia na podatek dochodowy (ze względu na to, że rolnicy nie płacą podatku dochodowego, mogą uzyskać wsparcie dla dzieci dopiero od drugiego dziecka; nie dotyczy ich też ulga wynikająca z „kwoty wolnej” czy ujemnego podatku dochodowego). Dodatkowo składka na kasę chorych będzie płacona w ciężar podatku dochodowego. Należy zastanowić się nad zmianą charakteru obecnie płaconych składek KRUS i nadaniem im charakteru zwykłego podatku od prowadzonej działalności rolniczej, przez doliczenie jej do podatku rolnego. Instytucja KRUS powinna ulec likwidacji. Płatność emerytur rolniczych powinna zostać przejęta przez ZUS i finansowana – tak jak emerytury pracownicze – w ciężar budżetu państwa. Majątek KRUS powinien zostać przejęty przez rolniczą kasę chorych.

W chwili obecnej wysokość średniej emerytury rolniczej jest równa kwocie, planowanej tutaj (vide obszar 4) jako docelowa, minimalna emerytura „obywatelska” (za rok 2015 – średnia emerytura i renta rolnicza wyniosła 1179 zł, przy czym emerytura – ok. 1450 zł). Wartość przypisanej składki pobranej od rolników na cele finansowania świadczeń emerytalno-rentowych w roku 2015 wyniosła 1,53 mld zł, natomiast wartość wypłaconych rent i emerytur – 14,5 mld zł. Całość wydatków (na renty i emerytury rolnicze, zasiłki oraz ubezpieczenie zdrowotne, finansowane w części przez budżet państwa) wyniosła 17 mld zł, w tym na świadczenia – ok. 16 mld zł⁵⁰. W przypadku rolników przejście na emeryturę związane jest z przekazaniem gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym, najczęściej następuje później aniżeli w przypadku osób korzystających z emerytury pracowniczej.

Podsumowując: zmiana systemu opodatkowania działalności rolniczej powinna wiązać się z przechodzeniem rolników na ogólne zasady opodatkowania, w miarę wzrostu towarowości i rynkowości prowadzonej przez nich działalności. Proponowany tutaj system w sposób umiarkowany podwyższa obciążenie podatkowe rolników, poprzez wprowadzenie podatku katastralnego od nieruchomości niewykorzystywanych rolniczo domów mieszkalnych i nieruchomości wykorzystywanych w celach nierolniczych oraz przekształcenie składki KRUS w składkę na rzecz rolniczej kasy chorych.

Następny rozdział Obszar 3: Podatki pośrednie