Według definicji OECD oddziaływanie społeczne[3] (wpływ społeczny) to dodatnie i ujemne, pierwotne i wtórne skutki długoterminowe spowodowane interwencją rozwojową, bezpośrednio lub pośrednio, zamierzoną lub niezamierzoną. Inna definicja mówi, że wpływ społeczny to zmiana społeczna i środowiskowa spowodowana określonymi działaniami i procesami inwestycyjnymi (Epstein i Yuthas[4]). Opisywana jest ona jako kombinacja zasobów, nakładów, procesów lub polityk, które pojawiają się w wyniku rzeczywistej, domniemanej lub wyobrażonej obecności lub działań jednostek w osiągnięciu pożądanych wyników (Reisman i Giennap[5]). W wyniku zewnętrznie wywoływanych działań obejmuje ona zamierzone i niezamierzone skutki, negatywne i pozytywne efekty, a także efekty długo i krótkoterminowe[6].
Aby w pełni zrozumieć pojęcie wpływu społecznego, potrzebne jest przejście z perspektywy procesowej, skupiającej się przede wszystkim na realizacji określonych działań, do perspektywy wyników, która kładzie nacisk na efekty tych działań. Charakterystyczna dla perspektywy wyników jest systematyka podejmowanych działań i wynikających z nich efektów w obrębie dwóch[7] kategorii: produktu i rezultatu. Produkty to bezpośrednie i wymierne efekty działalności organizacji (np. liczba przeszkolonych osób, odsetek nowych pracowników w zatrudnieniu, itp.). Rezultaty to natomiast szersze zmiany, korzyści i wiedza, które są wywołane poprzez dostarczenie produktu w średnim i długim okresie (np. ograniczenie wykluczenia społecznego, spadek nierówności, itp.). Oddziaływanie społeczne jest bezpośrednio związane właśnie z kategorią rezultatu.
Należy również pamiętać, że oddziaływanie społeczne odnosi się do zmian, które są wynikiem działalności szerokiego zakresu podmiotów, jak również jest determinowane przez warunki zewnętrzne, które mogą im ułatwić (bądź utrudnić) realizację określonego celu. Organizacje społeczne niejednokrotnie odgrywają oczywiście kluczową rolę w kierowaniu zmianą społeczną, jednakże ich wkład nie może być przeceniany. Z tego powodu pojęcie wpływu społecznego odnosi się jedynie do części całkowitego efektu, który jest tylko i wyłącznie zasługą danej organizacji[8].
W toku badań naukowych nad określeniem wpływu społecznego podejmowano próby określenia elementów składowych w celu dostarczenia zbioru standardowych zmiennych, które można wykorzystać podczas oceny tego zjawiska. W poniższej tabeli przedstawiono ewolucję sposobu postrzegania tych czynników.
Tabela 1. Zmienne społecznego oddziaływania
| Autor | Rok | Zmienne społecznego oddziaływania |
|---|---|---|
| Armur | 1990 | Ludzki sposób życia, kultura, społeczność |
| Gramling, Freudenberg |
1992 | Systemy biofizyczne i zdrowotne, systemy kulturalne, systemy społeczne, systemy polityczne / prawne, systemy gospodarcze, systemy psychologiczne |
| Juslén | 1995 | Standardowe skutki społeczne (poziom hałasu, zanieczyszczenie), psychospołeczne oddziaływania (spójność społeczności, zakłócenie sieci społecznych), przewidywalny strach, skutki dokonania oceny, wpływ na usługi państwowe i prywatne, wpływ na mobilność |
| Vanclay | 1999 | Ludzki sposób życia, kultura, społeczność, system polityczny, środowisko, zdrowie i dobre samopoczucie, osobiste prawa, strach i aspiracje |
| Burdge | 2003 | Cechy populacji, społeczności i struktury instytucji; konflikty między lokalnymi mieszkańcami a nowo przybyłymi; indywidualne i rodzinne zmiany; zasoby społecznościowe |
| Ashoka | 2013 | Zmiany rynkowe i łańcuchy wartości; polityka publiczna i przemysł; pełna inkluzja i empatia; społeczno-biznesowa zgoda, kultura zmian |
Źródło: Grieco C., Assessing Social Impact of Social Enterprises: Does One Size Really Fit All?, University of Rome, Rzym 2015, str. 45.
Jak wynika z powyższych rozważań, definiowanie oddziaływania społecznego nie prowadzi bezpośrednio do prostego rozwiązania problemu oceny i mierzenia tego zjawiska. Maas i Liket (2011) wskazali cztery główne przeszkody, które powodują, że taka sytuacja ma miejsce:
- Wpływ społeczny ma zwykle charakter jakościowy i jest trudny do opisania za pomocą wskaźników ilościowych;
- Podmioty mogą realizować zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ społeczny, który dodatkowo może być tworzony w różnych obszarach;
- Oddziaływanie społeczne obejmuje zarówno krótko- jak i długoterminowe skutki społeczne, a te ostatnie ciężko oceniać z powodu odstępu czasowego pomiędzy realizowaną inwestycją/interwencją a osiągniętym efektem;
- Do osiągniętego efektu społecznego może przyczynić się wiele różnych czynników i niekiedy trudne jest wyizolowanie wpływu społecznego konkretnej organizacji bądź projektu.
- [3] Tłumaczenie z języka angielskiego sfomułowania social impact oznacza zarówno oddziaływanie społeczne jak i wpływ społeczny. Oba pojęcia są używane w literaturze i w niniejszym tekście będą stosowane zamiennie.
- [4] Epstein M., Yuthas K., Measuring and Improving Social Impacts A Guide for Nonprofits, Companies, and Impact Investors, Berrett-Koehler 2014.
- [5] Reisman, J., Giennap, A. Theory of change: A practical tool for action, results and learning, Erasmus University, Rotterdam 2004.
- [6] Epstein M., Yuthas K., dz. cyt.
- [7] Niekiedy z kategorii rezultatu wyodrębnia się właśnie kategorię oddziaływania, która określa wpływ w horyzoncie długoterminowym i czasami ma charakter niebezpośredni.
- [8]Clark C., Double Bottom Line Project Report: assessing social impact in double bottom line ventures, 2004.