1. Diagnoza

1.2 Podmioty uprawnione do inicjatywy ustawodawczej

Obecnie na mocy art. 118 Konstytucji do wnoszenia projektów ustaw uprawnieni są: posłowie, Senat, Prezydent Rzeczypospolitej i Rada Ministrów, a także grupa co najmniej 100 000 obywateli. Regulamin Sejmu w art. 32 ust. 2 precyzuje, że poselskie projekty ustaw mogą być wnoszone przez komisje sejmowe lub co najmniej 15 posłów podpisujących projekt. Wnioskodawcy zobowiązani są do przedstawienia skutków finansowych wykonywania projektowanej ustawy.

Wymogi dla projektów rządowych, wynikające z Regulaminu pracy Rady Ministrów, są poważniejsze niż dla innych projektów i obejmują m.in. proces uzgodnień oraz przedstawienie projektu Rządowemu Centrum Legislacji i komitetowi stałemu Rady Ministrów przed wniesieniem go pod obrady rządu. Dodatkowe obowiązki wiążą się też z uzasadnieniem projektu i określeniem skutków projektowanej regulacji.

Jednak i w przypadku projektów rządowych zwraca się uwagę na zbyt krótki czas konsultacji publicznych i brak merytorycznego odniesienia się projektodawcy do zgłoszonych uwag Zdecydowanie słabą stroną procesu legislacyjnego jest jakość oceny skutków regulacji i uzasadnień[13].

Mimo tych zastrzeżeń do faktycznej realizacji Regulaminu prac rządu, ścieżka legislacyjna, jaką mają do dyspozycji posłowie, jest znacznie łatwiejsza. Z tego względu rząd wykorzystuje ją w wielu przypadkach, posługując się klubem parlamentarnym własnej partii. Posłowie rządzącej większości zgłaszając projekt do Sejmu muszą spełnić znacznie prostsze wymogi formalne, co znacząco przyspiesza rozpatrzenie projektu i uchwalenie ustawy.

Także w przypadku projektów rządowych zwraca się uwagę na zbyt krótki czas konsultacji publicznych i brak merytorycznego odniesienia się projektodawcy do zgłoszonych uwag

Zagadnienie omijania przez rząd właściwego trybu inicjowania własnych projektów poprzez przedkładanie ich Sejmowi do rozpatrzenia jako projekty poselskie i związane z tym problemy były już opisywane wielokrotnie. M. in. Marek Mistygacz zwracał uwagę, iż inicjatywa ustawodawcza posłów większości jest „sprzeczna z logiką systemu parlamentarno-gabinetowego”[14].

Dodatkową możliwość zgłaszania projektów rządowych jako projekty parlamentarne tworzy dopuszczenie do inicjatywy ustawodawczej komisji sejmowych oraz Senatu. Te dwie kategorie podmiotów cechuje duża skuteczność (odpowiednio 72% i 64%), co sytuuje je pod tym względem wyżej niż posłów parlamentarnej większości (58%). Jest to w oczywisty sposób związane ze sposobem obsadzania komisji, zapewniającym większość także na tym poziomie, oraz z politycznym składem Senatu, wybieranego spośród kandydatów z jasno określoną afiliacja partyjną, jednocześnie z wyborami do Sejmu.

[13] Kopińska G. i in., (red.), Tworzenie i konsultowanie rządowych projektów ustaw, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2014.

[14] Mistygacz M., Rząd w procesie ustawodawczym w Polsce, Instytut Nauk Politycznych, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2012.