Terytorium governance składa się z jednego obszaru: governance projektów. Governance to główne zasady i procesy podejmowania decyzji kształtujących cały system realizacji projektów (lub pojedynczego projektu). Zasady governance dotyczą ról i struktur zaangażowanych w realizację projektów, relacji pomiędzy tymi strukturami oraz najważniejszych procesów realizacji projektów[1],[2]. Zasady governance projektów są ustalane przez ciała lub osoby upoważnione do kształtowania sposobu działania danej organizacji. Na poziomie administracji centralnej zasady te są kształtowane przez regulacje prawne lub rozporządzenia rządowe.
Elementem governance projektów sektora publicznego są także izby audytowe, funkcjonujące na podstawie odpowiednich regulacji, mające prawo do analizowania, weryfikowania i sugerowania najważniejszych decyzji, dotyczących projektów.
3.1.1. Governance – przykłady dobrych praktyk (Wielka Brytania, USA)
Najbardziej znany proces governance projektów i programów został zdefiniowany w Wielkiej Brytanii (OGC Gateway Process[3]), a wykorzystywany jest także w wielu innych krajach, np. Australii, jej stanach składowych i Nowej Zelandii. Proces ten opisuje bramy (ang. gateways) procesu realizacji projektów sektora publicznego:
- Ocena strategiczna. Brama dotycząca tylko programów. Celem jest sprawdzenie, czy program jest potrzebny i czy prawdopodobne jest osiągnięcie jego celów.
- Uzasadnienie biznesowe. Sprawdzenie, czy wymagania biznesowe mogą być zrealizowane i czy możliwe jest finansowanie projektu. Określenie wyników, jakie mają być uzyskane za określoną kwotę.
- Strategia wytwarzania. Sprawdzenie, czy strategia produkcji lub zakupu, zaplanowana dla projektu, jest właściwa dla osiągnięcia efektów projektu. Weryfikacja, czy istnieją właściwe plany realizacji.
- Decyzja inwestycyjna. Ponowne sprawdzenie, czy projekt ciągle jest potrzebny, czy istnieją fundusze, czy cele są osiągalne, plany realizacji są właściwe, a decyzja inwestycyjna jest adekwatna do sytuacji.
- Gotowość świadczenia usług. Sprawdzenie, czy organizacja jest gotowa na wdrożenie produktu projektu. Sprawdzenie, czy zasady dotyczące własności oraz zarządzania wykorzystaniem produktu są dobrze określone.
- Przegląd działania i realizacji korzyści. Sprawdzenie, czy produkty są właściwie wykorzystywane, czy produkty są wytwarzane, a efekty biznesowe – uzyskiwane.
Głównym celem każdego przeglądu jest podjęcie decyzji, czy projekt może przejść do następnej fazy. Schemat ten w praktyce często uzupełniany jest o przeglądy wykonywane pomiędzy bramą trzecią a czwartą, weryfikujące jego stan w głównych momentach realizacji. Na przykład: zaprojektowaliśmy rakietę kosmiczną. Należy podjąć decyzję, czy przechodzimy do fazy budowy. Następnie: zbudowano rakietę. Należy podjąć decyzję, czy rozpoczynamy loty kosmiczne.
Taki sposób realizacji governance można nazwać „sposobem sterowanym zdarzeniami”. Inne podejście to governance sterowane czasem. Zgodnie z tym podejściem programy muszą raportować postęp prac w określonych interwałach czasowych: kwartałach, półroczach; nigdy rzadziej niż raz na rok. Przykładem takiego podejścia było amerykańskie „Narzędzie do oceny programów” (ang. Program Assessement Rating Tool, PART)[4], wprowadzone przez prezydenta
G.W. Busha w 2002 roku. PART był to formularz zawierający sto pytań, połączonych w cztery grupy:
- cel i projekt programu,
- planowanie strategiczne,
- zarządzanie programem,
- wyniki i odpowiedzialność za program.
Każdy program był oceniany w skali 0-100. Poszczególnym zakresom ocen przypisano specyficzne określenia:
- efektywny: 85-100 punktów,
- umiarkowanie efektywny: 70-84,
- adekwatny: 50-69,
- nieefektywny: 0-49.
Oceny były wystawiane przez OMB i przekazywane do realizujących agencji. Dla pierwszych dwóch kategorii programów budżetowanie było zwiększane, zaś dla programów nieskutecznych – zmniejszane, ale decyzje te nie były podejmowane automatycznie.
Narzędzie PART zostało wycofane z użytku przez administrację prezydenta Obamy[5] i zastąpione portalem do zbierania informacji (głównie o charakterze ilościowym) o stanie realizacji programów – MAX.gov.
[2] Klakegg O.J., Williams T., Magnussen O.M., Glasspool H., Governance Framework for Public Project Development, “Project Management Journal”, 39 (S1) 2008, str. 27-42.
[3] The OGC Gateway™ Process. A manager’s checklist. OGS, The Stationery Office. Londyn 2007.
[4] https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/omb/expectmore/part.html
[5] Nigdy nie podano merytorycznego uzasadnienia dla wycofania PART z użytku. Istnieje domniemanie, że były to powody polityczne, związane z różną przynależnością partyjną prezydentów G. W. Busha i B. Obamy (Abba W., Richey K., Mathis B., Collymore J, (2014), Public Projects at federal level in the USA, Interview by S. Gasik, 2014.09.04). Niektórzy analitycy wskazywali na zbyt mały potencjał intelektualny instytucji oceniającej, czyli OMB, w stosunku do wykonawców programów (por. np. Gilmour J. B., Implementing OMB’s Program Assessment Rating Tool (PART): Meeting the Challenges of Integrating Budget and Performance, “OECD Journal on Budgeting”, 7 (1) 2007, str. 1-40).