Pokaż menu

3. JAKICH KONSEKWENCJI SPOŁECZNO-POLITYCZNYCH NALEŻY SIĘ SPODZIEWAĆ?

3.2. W RELACJACH MIĘDZY PAŃSTWAMI UE

Kryzys migracyjny wygenerował od 2015 roku wiele napięć w relacjach między państwami członkowskimi UE. Przedmiotem sporu był przyjęty przez Wspólnotę model polityki relokacji imigrantów z krajów, które przyjmowały ich najwięcej w szczycie kryzysu (przede wszystkim Włoch i Grecji).

Jak dowodzą T. G. Grosse oraz J. Hetnarowicz206, kryzys migracyjny ujawnił fundamentalne różnice w interpretacji zasady solidarności (jednej z podstaw integracji europejskiej) między poszczególnymi państwami członkowskimi oraz samymi instytucjami UE. Unijna jedność w sprawach najważniejszych staje się w coraz większym stopniu jedynie figurą retoryczną.

Trwająca niemal nieustannie wojna na słowa między państwami, które opowiadają się za przyjmowaniem imigrantów oraz jakąś formą systemowego rozwiązania opartego na kwotach, a państwami, które przeciwstawiają się tym rozwiązaniom, odzwierciedla podziały i sprzeczne wizje tego, czym UE ma ostatecznie być. Kryzys obnażył także hipokryzję niektórych państw, np. Niemiec, które przeszły z pozycji oponującej systemowemu rozwiązaniu (o co prosiły Włochy na jego początku) do forsowania go, kiedy w wyniku polityki Angeli Merkel uchodźcy zaczęli przybywać do Niemiec szerokim strumieniem207.

Efektem dwustronnych i wielostronnych konfliktów, dysput i dyplomatycznych utarczek (takich jak ta między Francją a Włochami z początku 2019 roku208) będzie postępująca atomizacja UE i konsekwentny powrót do logiki pragmatycznych gier między państwami narodowymi oraz niknącej świadomości wyzwań globalnych, którym państwa europejskie, działając indywidualnie, nie będą w stanie sprostać. Permanentny konflikt między państwami-rzecznikami polityki „otwartych drzwi” (których jest coraz mniej) oraz tymi, które upominają się o wsparcie finansowe, obciążone obecnością imigrantów209, otworzy kolejny kanał rozgrywania jednych przeciwko drugim przez działających asertywnie graczy zewnętrznych – Rosję, Chiny (budujące kolejne przyczółki w UE210) oraz, last but not least, Stany Zjednoczone, które nie traktują podzielonej Europy jako problemu, realizując swoją politykę.

Relacje między państwami członkowskimi będzie definiował spór o ideowe lub pragmatyczne podejście do kwestii imigracyjnej. Dla państw kierowanych przez populistycznie nastawionych polityków (Włochy, Węgry) jej sednem będzie dbałość o bezpieczeństwo, stabilność rynku pracy i ochronę europejskiej kultury. Państwa, przynajmniej nominalnie, odwołujące się do tradycyjnych, unijnych wartości (m.in. Francja, Niemcy) będą apelować o solidarność (definiowaną przez siebie, nie w oderwaniu od własnego interesu). Zakładnikiem tej przybierającej różne formy rywalizacji będą w pewien sposób unijne instytucje, które w drodze rozmów będą starać się zbliżać stanowiska i interpretacje stron. Będzie to jednak coraz trudniejsze ze względu na sztywne stanowiska krajowych elektoratów, określane przez nadchodzące, według wielu prognoz211, poważne problemy gospodarcze, ewentualne zamachy terrorystyczne lub akty kryminalne, dokonywane przez imigrantów.

Imigracja będzie powracać w stosunkach między państwami członkowskimi UE, ale będzie stanowić raczej łatwy do „sprzedania” własnym wyborcom ersatz głębokiego kryzysu, w jakim znalazła się Wspólnota oraz jej kraje członkowskie. Wzmocnione wyborczymi sukcesami prawicowe partie populistyczne będą utrwalać trend odśrodkowy w UE, a to z kolei stanowi kolejny element problemów całego Zachodu, stojącego naprzeciw przyspieszających zmian w systemie międzynarodowym. Prawdziwym źródłem tej debaty oraz sporów (o kwestie finansowania bądź ideologiczne) jest ewidentny dryf UE w nieokreślonym kierunku i brak odpowiedzi na pytanie (po obu stronach sporu), w jaki sposób nadać jej kurs i jaki ma on mieć kierunek.

206 T. G. Grosse, J. Hetnarowicz, The Discourse of Solidarity and the European Migrant Crisis, “Yearbook of Polish European Studies” 2016, vol. 19, s. 48-50.

207 Tamże, s. 51-52.

208 M. Borciuch, Włochy oskarżają Francję o kryzys migracyjny i ubóstwo w Afryce. Ambasador Włoch wezwana do MSZ, Wirtualna Polska, 22.01.2019, https://wiadomosci.wp.pl/wlochy-oskarzaja-francje-o-kryzys-migracyjny-i-ubostwo-w-afryce- ambasador-wloch-wezwana-do-msz-6341225615218305a [dostęp: 28.05.2019].

209 Crise migratoire: Salvini et Orban font de Macron leur adversaire numero 1, France24, 29.08.2018, https://www.france24.com/fr/20180828-migrants-salvini-orban-italie-hongrie-macron-adversaire [dostęp: 28.05.2019].

210 A. Chatzky, China’s Belt and Road Gets a Win in Italy, Council on Foreign Relations, 27.03.2019, https://www.cfr.org/article/chinas-belt-and-road-gets-win-italy [dostęp: 28.05.2019].

211 M. Lynn, The next eurozone crisis has already started, The Telegraph, 11.01.2019, https://www.telegraph.co.uk/business/ 2019/01/11/next-eurozone-crisis-has-already-started/ [dostęp: 28.05.2019].