Pokaż menu

Polska w europejskim kryzysie migracyjnym

2. NAPIĘCIA MIGRACYJNE JAKO KATALIZATOR PRZEMIAN SPOŁECZNO-POLITYCZNYCH W EUROPIE

Od kulminacji kryzysu migracyjnego w 2015 roku, w którym państwa UE odnotowały rekordową liczbę 1,2 miliona wniosków o azyl125, upłynęły już ponad cztery lata. Z punktu widzenia cyklu wyborczego oraz współczesnego tempa przemian społecznych jest to perspektywa, która pozwala dostrzec zmianę preferencji wyborczych i oczekiwań europejskich społeczeństw. Jednym z podstawowych pytań, które należy postawić przed przystąpieniem do tego zadania – szczególnie w kontekście wyborów europejskich z maja 2019 roku – jest pytanie o rozłożenie się społeczno-politycznych skutków kryzysu na poszczególnie społeczeństwa w ramach UE.

Nie ulega wątpliwości, że presja migracyjna spowodowana masowym napływem uchodźców i migrantów ekonomicznych skupiła się na państwach pierwszego kontaktu, państwach tranzytowych oraz tych będących celem migracji. W 2015 roku zdecydowana większość wniosków azylowych złożonych w UE (75 proc.) pochodziła z pięciu państw członkowskich – Niemiec, Węgier, Szwecji, Austrii oraz Włoch126. Jednocześnie w 13 innych państwach udział złożonych wniosków nie przekraczał 0,3 proc. ich całkowitej liczby127. Tak duża dysproporcja w ekspozycji na presję migracyjną w początkowej fazie kryzysu stwarzała ryzyko skumulowania się jego negatywnych skutków w dotkniętych państwach, a w dłuższej perspektywie widmo podziału wewnątrz Unii.

Przyjęty na forum unijnym mechanizm relokacji 160 tys. migrantów z Włoch i Grecji do innych państw członkowskich128, który w zamierzeniu miał rozłożyć presję migracyjną na wszystkie państwa UE i realizować zasadę europejskiej solidarności, w praktyce okazał się źródłem nowych podziałów. Obowiązkowy charakter relokacji, wynikający z przyjęcia decyzji w procedurze głosowania większościowego (QMV) przy sprzeciwie czterech państw członkowskich129, zintensyfikował obawy społeczne związane z napływem imigrantów w państwach, które dotychczas pozostawały poza bezpośrednim zasięgiem oddziaływania kryzysu. Należały do nich między innymi trzy państwa Grupy Wyszehradzkiej, które w przeciwieństwie do Węgier nie znajdowały się na szlaku migracyjnym130, ale również o wysokim stopniu homogeniczności społeczeństwa – Czechy, Słowacja oraz Polska131. Warto w tym miejscu zauważyć, że pod koniec przełomowego 2015 roku stosunek do przyjmowania imigrantów spoza UE znacznie odbiegał w tych państwach od średniej unijnej i był wyraźnie negatywny132. Objęcie tych krajów systemem relokacji otworzyło drogę do zysków wyborczych siłom politycznym przeciwnym imigracji – szczególnie tej z obszarów odległych kulturowo – i wzmocnienia pozycji ruchów populistycznych i skrajnie prawicowych. Podobna możliwość mobilizacji wyborców na bazie sprzeciwu wobec imigrantów czy też nieskutecznej polityki władz wobec presji migracyjnej, otworzyła się już wcześniej w krajach bezpośrednio narażonych na skutki kryzysu. Obserwacja oczekiwań społecznych oraz wyników wyborów parlamentarnych w państwach UE po 2015 roku pozwoli ocenić, czy napięcia migracyjne stały się katalizatorem przemian społeczno-politycznych w Europie, czy też okazały się zjawiskiem o chwilowej sile oddziaływania na życie społeczne i polityczne.

125 Record Number of Over 1.2 Million First Time Asylum Seekers Registered in 2015, Eurostat Newsrelease (44/2016 – 4.03.2016), https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/7203832/3-04032016-AP-EN.pdf/790eba01-381c-4163- bcd2-a54959b99ed6 [dostęp: 6.04.2019].

126 Tamże.

127 Należały do nich: Czechy (0,1 proc.), Estonia (0,0 proc.), Irlandia (0,3 proc.), Chorwacja (0,0 proc.), Cypr (0,2 proc.), Łotwa (0,0 proc.), Litwa (0,0 proc.), Luksemburg (0,2 proc.), Malta (0,1 proc.), Portugalia (0,1 proc.), Rumunia (0,1 proc.), Słowacja (0,0 proc.), Słowenia (0,0 proc.); zob. tamże.

128 Council Decision (EU) No. 2015/1523 of 14 September 2015 establishing provisional measures in the area of international protection for the benefit of Italy and of Greece, OJ L 239, 15 września2015, s. 146–156; Council Decision (EU) No. 2015/1601 of 22 September 2015 establishing provisional measures in the area of international protection for the benefit of Italy and Greece, OJ L 248, 24.09.2015, s. 80–94.

129 Czech, Rumunii, Słowacji oraz Węgier; zob. Migrant crisis: EU ministers approve disputed quota plan, BBC News, 22.09.2015, https://www.bbc.com/news/world-europe-34329825 [dostęp: 6.04.2019].

130 Według danych węgierskich władz w 2015 roku na terytorium Węgier przedostało się 378 tys. migrantów; zob. Kryzys migracyjny. Na Węgry pojadą polscy strażnicy graniczni, PAP, https://www.polskieradio24.pl/5/3/ Artykul/1531948,Kryzys- migracyjny-Na-Wegry-pojada-polscy-straznicy-graniczni [dostęp: 6.04.2019].