Pokaż menu

3. JAKICH KONSEKWENCJI SPOŁECZNO-POLITYCZNYCH NALEŻY SIĘ SPODZIEWAĆ?

3.1. WEWNĄTRZ WYBRANYCH PAŃSTW UE

Jeśli rozpatrywać skutki dla wybranych państw Wspólnoty, należy rozpocząć od Niemiec, które w związku z polityką kanclerz Angeli Merkel są określane jako „sprawca” kryzysu migracyjnego. Badania wskazują na dodatnią korelację między tym procesem a poziomem notowanych przestępstw różnego rodzaju – od kradzieży przez handel narkotykami po różnego rodzaju akty przemocy187. Obserwowany wzrost przestępczości może jednak, jak zastrzegają autorzy cytowanego wyżej studium, nie być jednoznacznym następstwem wzrostu napływu imigrantów, a chociażby wzmocnionych środków bezpieczeństwa w rejonach ich alokacji188. Badacze wskazują na „umiarkowanie silną” dodatnią korelację między napływem imigrantów a przestępstwami z użyciem przemocy189. W społecznej percepcji zagrożenia tego typu osiągają wyższy poziom, niż wskazują na to realne dane. Nie zmienia to jednak faktu, że związek istnieje i podlega manipulacjom (zarówno przez jedną, jak i drugą stronę debaty) w celu wywołania określonego efektu wśród obywateli (przez co rozmyciu ulega realna siła zagrożenia). Mierzalnym efektem wspomnianych wyżej zabiegów są rezultaty wyborów. Relatywny sukces nastawionej antyimigracyjnie i eurosceptycznie AfD (Alternatywa dla Niemiec) jest dowodem na atrakcyjność tego typu narracji w niemieckim społeczeństwie190. Co ciekawe, partia ta mogła wykorzystać niezadowolenie wyborców z proimigracyjnej polityki CDU/CSU191. Może to stanowić słaby sygnał nadchodzącej tektonicznej zmiany na niemieckiej scenie politycznej, której symbolem będzie dalszy regres chadecji i konsekwentny wzrost siły partii w rodzaju AfD (które w ten sposób będą zbliżać się do zajęcia pozycji w ramach szeroko rozumianego głównego nurtu politycznego).

Uwagę należy zwrócić także na kwestie społecznych podstaw popularności populistycznej prawicy, reprezentującej w wielu elementach postawy skrajne. Szczególnie interesującym jest tu przypadek rosnących tendencji tego typu w szeregach niemieckiej armii192. Rosnące napięcie w związku z obecnością obcych kulturowo społeczności w Niemczech może w coraz większym stopniu definiować nastroje w kraju, co – z punktu widzenia jego roli w UE – jest szczególnie znaczące. Jeśli zrealizują się prognozy zakładające recesję w kraju193, można spodziewać się, że imigranci – mimo braku silnego związku194 – będą w centrum społecznego niezadowolenia z sytuacji gospodarczej i jednym z najważniejszych powodów oskarżeń wobec władz.

Zasadne jest także spojrzenie na potencjalne skutki nasilonej migracji dla sytuacji wewnętrznej we Francji, która od dawna zmaga się z tym problemem. Kwestia polityki wobec imigrantów nakłada się na społeczno-ekonomiczne problemy w kraju, których najbardziej wymowną manifestacją są demonstracje uliczne tzw. ruchu „Żółtych Kamizelek”. W sondażach z końca 2018 roku, większość Francuzów opowiadała się przeciw dalszemu przyjmowaniu imigrantów, których obecność ma negatywnie wpływać na gospodarkę oraz bezpieczeństwo195. Szczególnie istotne są w tym kontekście miejskie obszary wykluczenia, gdzie utrzymuje się wysoki poziom bezrobocia i przestępczości („newralgiczne strefy miejskie”)196. Rosnące napięcia społeczne, ciągły problem z nielegalnymi obozowiskami w okolicach Paryża i innych miast oraz problemy z imigrantami chcącymi przeprawić się przez Kanał La Manche do Wielkiej Brytanii197, sumują się w poważny kryzys francuskiego państwa. Kwestia imigrantów będzie powracać, funkcjonując jako awatar nieudolności UE oraz władz francuskich i będzie stanowić paliwo dla ideologicznie skrajnych partii politycznych.

Nieco inaczej przedstawia się sytuacja na południu Starego Kontynentu, we Włoszech, które wzięły na siebie dużą część impetu kryzysu migracyjnego w 2015 roku. Wydarzenia te bez wątpienia wpłynęły na wynik wyborów w 2018 roku i sukces partii populistycznych. Rządząca koalicja Ruchu 5 Gwiazd oraz Legi, w swej zdecydowanej polityce wobec imigrantów spotyka się jednak z oporem władz samorządowych198. Włochy, podobnie jak Francja, zmagają się z poważnym strukturalnym kryzysem polityczno-społecznym, na który także nakłada się nierozwiązany problem z imigrantami. Kryzys ten przebiega na wielu poziomach. Istotna jest kwestia rosnącego bezrobocia wśród Włochów, mieszkających w rejonach powiększających się, hermetycznych wspólnot obcych kulturowo imigrantów, co wraz z kłopotami ekonomicznymi przyczynia się do konsekwentnego wzrostu poglądów skrajnych, na którym zyskują wspomniane wyżej partie199. Sprawa ta wpisuje się w kontekst rywalizacji dwóch narracji, w których mieszają się kwestie wizji integracji europejskiej jako takiej oraz – szczególnie we włoskim przypadku – dzielenia się finansowymi obciążeniami, wynikającymi z obecności i napływu (chociaż już nie tak dużego) imigrantów. Rzutuje to na relacje Włoch z sąsiadami, przede wszystkim z Francją. Różnice w podejściu do tego zagadnienia będą pogłębiać niestabilność włoskiej sceny politycznej i społecznej. Będzie to tym bardziej istotne, jeśli nie poprawi się kondycja włoskiej gospodarki200.

Mimo geograficznego oddalenia, nasilenie migracji z południowego sąsiedztwa UE odczuły państwa skandynawskie. Ciekawym przypadkiem jest w tym kontekście Szwecja, gdzie skutkiem tego procesu oraz charakteru reakcji UE jest, jak twierdzą niektórzy, kryzys modelu funkcjonowania państwa201. Napływ imigrantów „rozciągnął” szwedzki system opieki społecznej do punktu całkowitego załamania202. Poskutkował utratą poczucia bezpieczeństwa i widocznym jak na dłoni brakiem społecznej spójności („społecznej homeostazy”)203. Przełożyło się to na wzrost nastrojów nacjonalistycznych (czego dowodem są wyniki wyborów parlamentarnych w 2018 roku) i początek rekonstrukcji idei Szwecji oraz „bycia Szwedem”, która sprowadza się do poszukiwania definicji i formy nacjonalizmu204. Można założyć, że proces ten będzie trwał i jest w dużym stopniu konsekwencją kryzysu z 2015 roku lub, co bardziej prawdopodobne, konsekwencją tradycyjnej szwedzkiej polityki, która nie wytrzymała presji nasilonej imigracji. Co więcej, można spodziewać się utrzymania trendu renacjonalizacji polityki bezpieczeństwa wewnętrznego na wszystkich jej płaszczyznach w Szwecji (a także w pozostałych państwach skandynawskich), którego przyczyną są niepowodzenia unijnej polityki imigracyjnej205.

186 E. Harteveld, J. Schaper, S. L De Lange, W. Van Der Brug, Blaming Brussels? The Impact of (News about) the Refugee Crisis on Attitudes towards the EU and National Politics, “Journal of Common Market Studies” 2018, vol. 56 no. 1, s. 155-177.

187 M. Gehrsitz, M. Ungerer, Jobs, crime, and votes: A short-run evaluation of the refugee crisis in Germany, “ZEW Discussion Papers”, No. 16-086, Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung (ZEW), Mannheim 2018, https://www.econstor.eu/bitstream/10419/180385/1/dp16086.pdf [dostęp: 28.05.2019], s. 18-21.

188 Tamże, s. 21.

189 Tamże, s. 19.

190 M. A. Hansen, J. Olsen, Flesh of the Same Flesh: A Study of Voters for the Alternative for Germany (AfD) in the 2017 Federal Election, “German Politics” 2019, vol. 28, no. 1, s. 16.

191 M. Mader, H. Schoen, The European refugee crisis, party competition, and voters’ responses in Germany, “West European Politics” 2018, vol. 42, issue 1, s. 84.

192 Germany: More right-wing extremist soldiers uncovered than previously reported, Deutshe Welle, 09.03.2019, https://www.dw.com/en/germany-more-right-wing-extremist-soldiers-uncovered-than-previously-reported/a-47838341 [dostęp: 28.05.2019].

193 C. Look, German Economy Stagnates, Just Barely Skirting a Recession, Bloomberg, 14.02.2019, https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-14/german-economy-stagnated-at-end-2018-barely-dodging-recession [dostęp: 28.05.2019]; C. Taylor, German 10-year bond yield turns negative for first time since 2016 amid fears of a recession, CNBC, 22.03.2019, https://www.cnbc.com/2019/03/22/german-10-year-bond-yield-turns-negative-for-the-first-time-since- october-2016.html [dostęp: 28.05.2019].

194 M. Gehristz, M. Ungerer, Jobs, crime, and votes…, dz. cyt., s. 15-18.

195 M. Nałęcz, Francuzi mają dość imigrantów. Nowy sondaż, Wirtualna Polska, 02.12.2018, https://wiadomosci.wp.pl/francuzi- maja-dosc-imigrantow-nowy-sondaz-6323230191683713a [dostęp: 28.05.2019].

196 R. Jankowska, Islam w przestrzeni publicznej laickiej Francji, „Annales UMCS. Sectio K: Politologia” 2018, vol. XXV, nr 1, s. 96.

197 France tightens security at ports to stop migrants reaching Britian, France24, 04.01.2019, https://www.france24.com/en/20190104-france-tightens-security-ports-impede-migrants-britain-brexit-calais [dostęp: 28.05.2019].

198 Italian mayors rebel against Salvini migrant laws, Deutsche Welle, 04.01.2019, https://www.dw.com/en/italian-mayors- rebel-against-salvini-migrant-laws/a-46963415 [dostęp: 28.05.2019].

199 R. Dudała, Leadership in Times of Populism: Selected Examples of Italian Political Leaders, “Political Preferences” 2018, vol. 21, s. 66-68; S. Sciorilli Borrelli, Italian right-wing coalition triumphs in regional election, Politico, 25.03.2019.

200 F. O’Brien, C. Albanese, Italy Is Still in the Danger Zone, and Europe is Nervous, Bloomberg, 04.03.2019, https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-03-04/italy-in-the-danger-zone-alarms-rest-of-europe-a-year-after-vote.

201 J. H. S. Åberg, Is There a State Crisis in Sweden?, “Society” 2019, vol. 56, issue 1, s. 24.

202 A. Bilner, R. Jefferson, Swedish Liberalism Is Struggling Under the Weight of Immigration, Bloomberg, 31.01.2019, https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-01-31/swedish-liberalism-is-struggling-under-the-weight-of-immigration.

203 E. Muciek, Dokąd wiedzie „trzecia droga”? Polityka imigracyjna Szwecji na przełomie XX i XXI wieku, w: H. Chałupczak, M. Lesińska, E. Pogorzała, T. Browarek (red.), Polityka migracyjna w obliczu współczesnych wyzwań. Teoria i praktyka, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2018, s. 345.

204 J. H. S. Åberg, Is There a State Crisis in Sweden…, dz. cyt., s. 29-30.

205 A. Gruszczak, Państwa skandynawskie wobec kryzysu migracyjnego w Unii Europejskiej, „Studia Europejskie” 2018, nr 3, s. 92-93.