3. NIEMCY

3.1. Doktryna

Po II wojnie światowej ukształtowała się doktryna polityki europejskiej Niemiec, określana niekiedy hasłem: „im więcej Europy, tym lepiej dla Niemiec”. Polegała ona na wspieraniu procesów integracyjnych w celu restauracji prestiżu, wiarygodności i zaufania na arenie międzynarodowej, na odbudowie i rozwoju gospodarki narodowej, a także – w perspektywie dalekosiężnej – na dążeniu do zjednoczenia kraju20. Jednocześnie polityka europejska opierała się na bliskiej współpracy z Paryżem, jako partnerem w dużym stopniu legitymizującym powojenne aspiracje dyplomacji niemieckiej. W tym okresie Niemcy wielokrotnie wspominali o federacyjnych ambicjach w odniesieniu do integracji europejskiej, korzystając m.in. z własnych wzorców ustrojowych. Jednocześnie silnie podkreślana europejskość i europeizacja Niemiec miały na celu kamuflowanie odwołań do interesu narodowego21.

Doktryna polityczna uległa zmianie pod wpływem zjednoczenia Niemiec, co stawało się coraz bardziej widoczne pod koniec lat 90. po dojściu do władzy koalicji SPD-Zieloni i wyborze na kanclerza Gerharda Schrödera (1998). W dyskusji publicznej powrócono do niemieckiego interesu jako priorytetu polityki europejskiej. Celem było maksymalizowanie korzyści gospodarczych oraz władzy w strukturach unijnych, dlatego dążono m.in. do zmiany systemu głosowania w instytucjach międzyrządowych. Po osiągnięciu tego celu wzmożono wysiłki na rzecz zwiększania zakresu spraw głosowanych większościowo w UE, jak również dyscypliny implementacji prawa europejskiego. Jednocześnie pojawiły się tendencje do minimalizowania kosztów własnych, w tym w odniesieniu do funkcjonowania UGW. Niemcy nadal popierali rozwój integracji w poszczególnych obszarach polityk publicznych i w tym celu aprobowali okresowe zróżnicowanie integracji lub koncepcję „Europy różnych prędkości”. Miało to służyć wywieraniu presji na postępy integracji, ale bez tworzenia stałych podziałów, takich jak we francuskiej koncepcji „Europy dwóch prędkości”. W sprawach ustrojowych Berlin odchodził coraz bardziej od założeń federacyjnych. Zamiast tego pojawiła się koncepcja tzw. metody unijnej22, a więc oparcia procesu decyzyjnego na mechanizmach międzyrządowych przy jednoczesnym wzmocnieniu uprawnień Komisji Europejskiej w zakresie wdrażania prawa UE. Jednocześnie Niemcy dążyli do większej kontroli technokracji unijnej ze strony państw członkowskich (m.in. przez ograniczenie autonomii KE). Przykładem jest powołanie korpusu Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych oraz stanowiska wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Była to próba uwspólnotowienia polityki zagranicznej Unii przy pozostawieniu instrumentów kontroli i wpływu na tę politykę ze strony najbardziej wpływowych państw członkowskich.

W odniesieniu do polityki zagranicznej i obronnej Unii Niemcy dążą od lat do wzmacniania instrumentów europejskich, w tym do strategicznej autonomii wobec USA i NATO, choć starały się być bardziej umiarkowane w tym względzie od Francji i czynić to bez niepotrzebnego antagonizowania Amerykanów. Jednocześnie opowiadały się za ułożeniem przyjaznych i strategicznych relacji Unii z Rosją, przede wszystkim na płaszczyźnie gospodarczej. Rozwój polityki obronnej UE miał cele gospodarcze (wspieranie przemysłu zbrojeniowego) i polityczne (rozwój integracji w Europie), a mniej w zakresie bezpieczeństwa i obrony terytorium UE.

20 Por. A. Trzcielińska-Polus, Niemcy, w: K. Zuba (red.), Doktryny integracyjne państw europejskich, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2017, s. 49-69 [50].
21 C. Stelzenmüller, Germany: Between Power and Responsibility, w: W.I. Hitchcock, M.P. Leffler, J.W. Legro (red.), Shaper Nations, Strategies for a Changing World, Harvard University Press, Cambridge 2016, s. 53-68.
22 A. Merkel,Speech by Federal Chancellor Angela Merkel at the opening ceremony of the 61st academic year of the College of Europe in Bruges on 2 November 2010, https://www.coleurope.eu/content/news/Speeches/Europakolleg%20Brugge%20Mitschrift%20englisch.pdf [dostęp: 27.02.2016].