Polska, Francja i Niemcy wobec Unii. Europejskie wizje w Trójkącie Weimarskim

5. Wnioski

W polityce francuskiej ton w debacie o przyszłości Europy nadaje prezydent Macron i jego zaplecze polityczne. W wielu sprawach i zgodnie z francuską doktryną europejską partie opozycyjne wspierają prezydenta. Natomiast pewnym ograniczeniem dla jego polityki jest przede wszystkim program Zjednoczenia Narodowego i stanowisko republikanów. Stanowi to alternatywę dla działań rządu zwłaszcza w polityce migracyjnej.

W Niemczech podstawą programową dla działań rządu jest przede wszystkim program chadecji. Proeuropejscy socjaliści mają nie tylko malejące poparcie wśród wyborców, ale również stosunkowo niewielkie znaczenie w polityce gabinetu. Na działania rządu rosnący wpływ ma natomiast Alternatywa dla Niemiec, zwłaszcza w kluczowej dla opinii publicznej polityce migracyjnej i reformach strefy euro.

Podobnie jak w przypadku Niemiec i Francji – polityka rządu PiS jest w wielu miejscach zgodna z linią wcześniejszych koalicji rządowych (dotyczy to zwłaszcza polityki zagranicznej i obronnej UE, jak również rynku wewnętrznego). Jest też w niektórych sprawach zgodna z programem opozycji, zwłaszcza w tych, w których widać wyraźnie ukształtowaną opinię społeczeństwa (m.in. w przypadku migracji). Należy jednak zauważyć, że rząd PiS – w stosunku do swoich poprzedników – wykazuje nieco bardziej zdystansowane stanowisko wobec wielu reform dyskutowanych na arenie UE. Opozycja jest w tej mierze podzielona. W niektórych sprawach (np. migracji) jest dość bliska rządowi, a w innych dzieli się na bardziej euroentuzjastyczną lub eurosceptyczną wobec rządu (np. w odniesieniu do przyjęcia euro).

Najbardziej sporną kwestią między rządem a częścią opozycji były w latach 2017-2018 reformy wewnętrzne, jednocześnie krytykowane przez instytucje europejskie i część państw członkowskich jako złamanie unijnej wartości praworządności. Spór ten dotyczył przede wszystkim rywalizacji krajowej, choć także miejsca Polski w UE, rozumianego w kontekście prestiżu i wpływu decyzyjnego. Niemniej w niewielkim stopniu dotyczył kwestii przyszłości UE, poza tym, że przy tej okazji partia rządowa podkreślała znaczenie wizji Europy jako związku suwerennych i równych sobie państw, natomiast opozycja odnosiła się do poczucia wspólnoty z instytucjami unijnymi i wartościami UE.

Istnieją wyraźne różnice między stanowiskiem rządów polskiego, niemieckiego i francuskiego, choć dotyczą one nieco innych spraw. Wszystkie państwa miały w 2018 roku rozbieżne opinie na temat przyszłości strefy euro. W innych sprawach widać było zbliżenie stanowiska Francji i Niemiec, przy różnicy w podejściu strony polskiej. To nie daje zbyt silnych fundamentów dla porozumienia w ramach Trójkąta Weimarskiego, a znacznie lepsze podstawy dla bilateralnych negocjacji między Paryżem a Berlinem. Program polskiego rządu jest w niektórych obszarach znacznie bardziej kompatybilny z programem francuskiej i niemieckiej opozycji, aniżeli rządzących ugrupowań w obu krajach.

Partie proeuropejskiego mainstreamu, zwłaszcza we Francji i Niemczech, w dużym stopniu kontynuowały wcześniejszą doktrynę w polityce europejskiej. Jednak znajdowały się one pod coraz większym wpływem partii opozycyjnych, głównie prawicowych. Program polskiego rządu – choć w wielu miejscach kontynuował linię poprzednich rządów, jak również w niektórych sprawach był mimowolnie wspierany przez opozycję – z różnych względów wydawał się coraz bardziej oddalać od stanowiska partii rządowych we Francji i Niemczech. Wynikało to z uwarunkowań krajowych, zwłaszcza z relacji między stosunkowo silnym polskim rządem i wewnętrznie zróżnicowaną w sprawach europejskich opozycją. To przesuwało polską politykę i opinię społeczną niejednokrotnie w kierunku krytyki dyskutowanych w UE reform, a inicjowanych przez francuskiego prezydenta.

Także kontekst regionalny i globalny nie służył zbliżeniu między Polską a partnerskimi państwami zachodnioeuropejskimi. Dotyczyło to z jednej strony trudności wewnątrzeuropejskich, m.in. braku klarownej polityki wobec nadmiernej imigracji i przyszłości strefy euro. Z drugiej – pogarszał się klimat między Francją i Niemcami a USA oraz podejmowane były próby zbliżenia z Rosją, przede wszystkim ze strony Paryża61. W obu przypadkach były to tendencje stanowiące wyzwanie strategiczne dla polskiej doktryny w polityce europejskiej.

61 Macron chce się dogadać z Putinem, Rzeczpospolita, 25 maja 2018, s. A1.