2. FRANCJA

2.2. Poglądy rządu

Emmanuel Macron został prezydentem w maju 2017, a miesiąc później założona przez niego partia Republika Naprzód (La République en marche!) zdobyła rządową większość w Zgromadzeniu Narodowym. Podstawowe znaczenie dla programu europejskiego władz wykonawczych miało przemówienie Macrona na uniwersytecie sorbońskim (2017)5. Wspomina on w nim o potrzebie głębokiego zreformowania UE i UGW w celu wzmocnienia europejskiej suwerenności, rozumianej jako zdolność do realizowania własnych interesów i autonomii wobec potęg zewnętrznych, przede wszystkim USA i Chin (co ciekawe, w tym kontekście nie została wymieniona Rosja). Macron opowiada się za tradycyjnie bliskim sojuszem Francji z Niemcami, jako „motorem”, umożliwiającym postulowane reformy. Są też wyraźne odniesienia do bliższej kooperacji z Włochami, Hiszpanią, Portugalią i państwami Beneluksu, a więc grupą sojuszniczych krajów z Europy Południowej. Macron preferuje również większe zróżnicowanie integracyjne, „Europę wielu prędkości” i budowanie przyszłości Europy w oparciu o „serce”, czyli wzmocnioną strefę euro.

W przemówieniu nie ma zbyt wiele rozważań ustrojowych, choć niektóre idee mogą być uznane za federacyjne. Przykładowo prezydent Francji zaproponował wyłanianie części eurodeputowanych z list ponadnarodowych już w wyborach w 2019 roku. Z rezerwą odniósł się natomiast do innego pomysłu federacyjnego, a mianowicie „wiodącego kandydata” (niem. Spitzenkandidat). Dotyczy to nominacji kandydatur na przewodniczącego Komisji Europejskiej (KE) przez frakcje PE, przy czym szefem KE byłby ten polityk, którego partia europejska wygra wybory. Brak poparcia prezydenta Francji dla tego pomysłu wynika nawet nie tyle z kalkulacji interesów francuskich, co stricte partyjnych – jego partia La Republique en marche! nie jest obecnie reprezentowana w PE, a więc Macron miałby niewielkie szanse na wskazanie kandydatury przyszłego szefa KE. To dowodzi, że pomysły federacyjne szefa państwa francuskiego nie są traktowane ideologicznie, a raczej pragmatycznie. Inna tego typu inicjatywa dotyczy ograniczenia do 15 liczby przyszłych komisarzy. Macron opowiedział się za zmianą traktatów europejskich. Dostrzegł problem deficytu demokracji w UE, ale zaproponował jedynie serię konwencji z wyborcami mającymi dyskutować przyszłe reformy. Jest to jego zdaniem wystarczający sposób załagodzenia tego problemu.

Prezydent Francji opowiedział się w Sorbonie za powołaniem osobnego i silnego budżetu w strefie euro, finansowanego z podatków europejskich, jak również ministra finansów, co nawiązuje do długoletniego postulatu francuskiego w sprawie ustanowienia rządu gospodarczego dla tej strefy. Opowiedział się też za kontrolą parlamentarną z poziomu europejskiego nad tymi nowymi instytucjami. W innym miejscu wspomniał o powołaniu osobnego parlamentu dla UGW6. Są to więc reformy zmierzające do unii transferowej, jak również pogłębienia federalizmu fiskalnego w UGW. Większa redystrybucja finansowa niekoniecznie jednak wiedzie do wprowadzenia demokratycznej federacji w unii walutowej, gdyż brakuje bardziej pogłębionych propozycji tego dotyczących.

W sprawach polityki migracyjnej Macron zaproponował dualne podejście. Z jednej strony zamierza ograniczyć imigrację, wzmocnić ochronę granic zewnętrznych UE i zintensyfikować deportację osób niemających statusu azylanta, przy czym w większym stopniu należy wg niego wykorzystać programy pomocowe UE, zwłaszcza kierowane do państw afrykańskich. Z drugiej strony Macron akceptuje pewien poziom napływu imigrantów jako uporządkowanie spontanicznej i masowej imigracji ekonomicznej do UE. Aprobuje też przyjmowanie uchodźców. W obu przypadkach, tj. przyjmowania uchodźców i imigrantów, oczekuje dzielenia się tymi ciężarami przez wszystkie państwa członkowskie. Do tego potrzebuje wzmocnionej polityki uchodźczej i migracyjnej UE, a także powołania specjalnej agencji europejskiej. Unia powinna dofinansować programy asymilacji zewnętrznych przybyszów i wymuszać solidarność na tych państwach, które oponują wobec takiej polityki.

Macron ponowił kilka wcześniejszych pomysłów dotyczących rynku wewnętrznego. Hasłem dla tych zmian jest postulat: „więcej konwergencji, a mniej konkurencji”. Mają one na celu, jak sam to przyznał – transfer francuskich rozwiązań (np. w sferze podatkowej) na całą Unię. W szczególności dotyczy to wprowadzenia podatku od transakcji finansowych. Francuski prezydent zaproponował również wprowadzenie innych podatków w UE (m.in. podatku węglowego), jak również harmonizację podatków od przedsiębiorstw (co należy rozumieć jako podwyższanie stawek do wysokości podatków francuskich) w celu „wyeliminowania konkurencji podatkowej na wspólnym rynku”. Państwa uchylające się od tego typu zmian powinny być karane przez ograniczenie funduszy strukturalnych UE. Innym celem jest ujednolicenie ładu korporacyjnego w UE i zacieśnienie reżimu praw autorskich, rzecz jasna zgodnie z modelem funkcjonującym we Francji. Prezydent poprał dalszą liberalizację rynku energii w UE, w tym poprzez budowę większej liczby interkonektorów. Ponadto, zgodnie z francuską doktryną, Macron dąży do wspierania europejskich (w tym przede wszystkim francuskich) championów na rynkach globalnych, jak również ochrony europejskich przedsiębiorstw i miejsc pracy przed nieuczciwą konkurencją. Poparł też program kupowania towarów europejskich (w ramach „Buy European Act”) i lokalizację produkcji w Europie7. Ponadto zabiegał m.in. o ustanowienie europejskiej agencji zajmującej się monitoringiem pozaeuropejskich inwestycji zagranicznych. Sprzeciwił się też dumpingowi socjalnemu na rynku wewnętrznym, dlatego zaproponował rewizję dyrektywy o pracownikach delegowanych i przyjęcie minimalnych standardów socjalnych w UE. Celem tych propozycji jest więc dostosowanie się bardziej liberalnych państw UE do kosztownego i stosunkowo mało konkurencyjnego modelu socjalnego funkcjonującego nad Sekwaną. Jednocześnie należy przyznać, że Macron zabiegał o zwiększenie poziomu innowacyjności gospodarki. W tym celu zaproponował powołanie kolejnej już agencji europejskiej, tym razem zajmującej się zamawianiem przełomowych technologii przemysłowych. Idea ta została później odrzucona przez KE i inne państwa członkowskie8.

Prezydent Francji poparł zacieśnienie współpracy europejskiej w polityce obronnej. Zaproponował m.in. powołanie wspólnych europejskich sił interwencyjnych, wspólnego unijnego budżetu na rzecz obronności, jak również wspólnej doktryny strategicznej. Poparł stałą współpracę strukturalną (PESCO), utworzenie kwatery głównej dla CSDP i powołanie Europejskiego Funduszu Obronnego. Zaproponował Radę ds. Bezpieczeństwa Europejskiego, mającą wypracować doktrynę wojskową w UE9. Celem tych wszystkich działań jest autonomia strategiczna i operacyjna wobec NATO, choć przy zachowaniu kompatybilności z instrumentami natowskimi. Później zaproponował powołanie (już poza ramami UE) koalicji chętnych w celu przyspieszenia prac nad europejskimi siłami operacyjnymi mogącymi m.in. podejmować interwencję w Afryce Północnej i Subsaharyjskiej10.

Zgodnie z doktryną francuską, polityka zagraniczna UE powinna zintensyfikować swoje relacje z państwami afrykańskimi. Macron wsparł również rozszerzenie UE o państwa bałkańskie. Prezydent uznał, że Wielka Brytania może i powinna w przyszłości blisko współpracować z Europą kontynentalną.

5 Initiative pour l’Europe – Discours d’Emmanuel Macron pour une Europe souveraine, unie, démocratique, 26 Septembre 2017, Paris, http://www.elysee.fr/declarations/article/initiative-pour-l-europe-discours-d-emmanuel-macron-pour-une-europe-souveraine-unie-democratique/ [dostęp: 30.09.2017].
6 Le programme d’Emmanuel Macron pour l’Europe (program Emanuela Macrona dla Europy), https://en-marche.fr/emmanuel-macron/le-programme/europe [dostęp: 29.04.2018].
7 Ibidem.
8 EU shelves Macron idea for ‚European Darpa’, EUobserver, 25 April 2018,
https://euobserver.com/science/141697 [dostęp: 29.04.2018].
9 Le programme d’Emmanuel Macron pour l’Europe (program Emanuela Macrona dla Europy), https://en-marche.fr/emmanuel-macron/le-programme/europe [dostęp: 27.04.2018].
10 Emmanuel Macron’s coalition of the willing, Politico, 2.05.2018, https://www.politico.eu/article/emmanuel-macrons-eu-defense-army-coalition-of-the-willing-military-cooperation/ [dostęp: 27.04.2018].