Grupa Wyszehradzka (V4), wbrew usilnym staraniom jej polityków oraz elit intelektualnych, nigdy nie wypracowała pełnej tożsamości regionalnej, a jej poszczególne państwa członkowskie zawsze kierowały się przede wszystkim krajowymi, a nie regionalnymi interesami. Przystąpienie państw V4 do Unii Europejskiej (UE) w 2004 r. niewiele pod tym względem zmieniło, chociaż niemalże przed każdym szczytem najważniejszego gremium decyzyjnego, czyli Rady Europejskiej, w Brukseli odbywały się konsultacje na szczeblu ambasadorów V4, a nierzadko i wyższym, ministerialnym.

Sytuacja zaczęła się zmieniać w chwili, gdy UE napotkała na przeszkody i problemy, a z czasem otwarte kryzysy, począwszy od konstytucyjnego w 2005 r., poprzez gospodarczy (lata 2008-10 i grexit), aż po bezpieczeństwa zewnętrznego (2014 Ukraina i Krym oraz ISIS/Daesh) oraz wewnętrznego (2015 – kryzys migracyjny). Potem doszedł jeszcze do tego brexit (2016) i „fenomen Trumpa” (2017). Nic więc dziwnego, że nawet we Włoszech, jakby nie było – jednym z państw założycielskich procesu integracyjnego, w czerwcu 2018 r. do władzy doszli eurosceptycy, na dodatek z obu – skrajnych – stron politycznej palety.

UE jest obecnie pogrążona w kilku nakładających się na siebie kryzysach, co prowadzi wielu autorów i analityków do pytania, czy nie znajduje się już przypadkiem w początkowej fazie kryzysu kolejnego – egzystencjalnego. Zdynamizowane sceny wewnętrzne w państwach członkowskich przyniosły ze sobą coraz bardziej wyrazisty podział na euroentuzjastów i eurosceptyków, często utożsamiany z polaryzacją wokół roli i znaczenia państwa. Mamy więc do czynienia z podziałem na zwolenników federacji (po 2010 r. wyraźnie w odwrocie) oraz – w wyniku kryzysów stale rosnących w siłę – obrońców suwerenności, zwolenników konfederacji i współpracy międzyrządowej.

Ten proces wewnętrznej polaryzacji znajduje też dość wyraziste odzwierciedlenie w programach partii politycznych państw V4, które przed przystąpieniem do UE praktycznie bez wyjątku traktowały członkostwo w UE jako ogromną szansę modernizacyjną, a cel ten był objęty szerokim konsensusem w całym regionie. Takie też były ówczesne powszechne społeczne oczekiwania. Natomiast po akcesji te same partie zaczęły się w kwestiach polityki integracyjnej dzielić, z czasem coraz bardziej wyraziście, co na chwilę obecną praktycznie uniemożliwia dojście do poprzedniego konsensusu i porozumienia. Zamiast nich odnotowujemy rosnącą polaryzację, jak też zaostrzanie się stanowisk poszczególnych stron, nierzadko na tyle mocne, że przypominające nawet konflikty walczących plemion.

W niniejszej analizie najpierw zostanie przedstawiony przegląd opinii najważniejszych partii politycznych, rządzących i opozycyjnych w V4 w najbardziej newralgicznych obszarach dotyczących obecnego funkcjonowania i przyszłości UE, a następnie autor pokusi się o dokonanie podsumowań i wniosków do dalszej analizy i debaty, jak też do celów praktyki politycznej.