3.8.1. Wskaźnik wolności: Freedom In The World

Raport Freedom In The World 2018 (z danymi za rok 2017), dzielący kraje na „wolne”, „częściowo wolne” i „bez wolności” Polsce przyznaje status „wolnej”. Łączny wynik Polski wynosi 85/100 pkt (w skali od 0 punktów – całkowicie bez wolności do 100 punktów – całkowicie wolna), co jednak plasuje ją stosunkowo nisko – na 24 miejscu wśród 28 badanych krajów Unii Europejskiej (ex aequo z Grecją; niższe wyniki osiągnęły jedynie Rumunia, Bułgaria i Węgry), co ukazuje poniższa tabela.

Tabela 2. Ranking państw UE pod względem wskaźnika Wolności w Świecie (Freedom in the World) (skala od 0 do 100)

Źródło: opracowanie własne na podstawie https://freedomhouse.org/report/freedom-world/freedom-world-2018

Poza UE, krajami o wartości indeksu zbliżonej do Polski są Mongolia (85) i Korea Płd. (84).

Podsumowując obecną sytuację, autorzy FTW podkreślają zakorzenienie instytucji demokratycznych po 1989 r. i wzrost gospodarczy. Autorzy twierdzą, że przemiany te miały jednak swoją negatywną stronę – część obywateli zyskała na nich więcej niż inni. Rząd PiS oceniany jest jako „populistyczny” i wskazuje się, że podjął on działania, zwiększające wpływ polityczny na instytucje państwowe, grożące cofnięciem rozwoju demokracji w kraju.

Wartość Indeksu Wolności na Świecie dla Polski spadała sukcesywnie od 2015 r. Poniższy wykres ukazuje porównanie Polski z wybranymi krajami europejskimi (Czechy, Szwecja, Węgry, Włochy) pod względem wartości indeksu w ostatnich pięciu latach.

Wykres 9. Wartość Indeksu Wolności na Świecie – Polska w porównaniu z wybranymi krajami UE

Źródło: opracowanie własne na podstawie https://freedomhouse.org/report/freedom-world/freedom-world-2018

3.8.2. Wskaźnik dla państw, które przeszły transformację: Nations in Transit

Autorzy raportu Nations In Transit, porównującego państwa byłego bloku komunistycznego, podkreślają, że „Polska odnotowała (…) drugi co do wielkości spadek w strukturze Wskaźnika Demokracji (Democracy Score) w historii raportu. Przejęcie przez rząd systemu sądowniczego, upolitycznienie mediów publicznych, kampanie oszczerstw przeciwko organizacjom pozarządowym (NGO) oraz naruszenia zwykłej procedury parlamentarnej spowodowały dramatyczny spadek jakości polskiej demokracji”. Pod względem indeksu zbiorczego Democracy Score Polska znajduje się dość wysoko – na siódmym miejscu, w grupie państw o „skonsolidowanej demokracji” (oznacza to demokrację dojrzałą na tyle, że bez zewnętrznych wstrząsów prawdopodobnie nie przekształci się ona na powrót w system niedemokratyczny), jednak w roku 2015 była szósta, a w 2013 – czwarta. Od 2013 r. wyprzedziły nas w rankingu Czechy, Litwa i Słowacja. Pozycję Polski obniża przede wszystkim zły wynik w zakresie niezależności sądownictwa.

Tabela 3. Ranking byłych państw komunistycznych wg syntetycznego wskaźnika Democracy Score (skala od 1 do 7, gdzie 1 oznacza najwięcej demokracji, 7 – najmniej)

Źródło: opracowanie własne na podstawie www.freedomhouse.org

Wartość Indeksu Democracy Score dla Polski rosła sukcesywnie od 2013 r. (co jest zjawiskiem negatywnym, gdyż jest to indeks odwrócony i wysokie wartości oznaczają niekorzystną sytuację). Poniższy wykres ukazuje porównanie Polski z wybranymi krajami (Czechy, Węgry) pod względem wartości indeksu.

Wykres 11. Democracy Score – wartość dla Polski, Czech i Węgier na przestrzeni pięciu lat

Źródło: opracowanie własne na podstawie https://freedomhouse.org/ (dane wg raportów opublikowanych w 2014, 2016 i 2018)

3.8.3. Wskaźnik wolności gospodarczej: Index of Economic Freedom

W rankingu pod względem syntetycznego wskaźnika wolności gospodarczej IEF Polska znajduje się na 15. miejscu w porównaniu do państw UE, a jej wskaźnik jest niższy niż średnia dla tego regionu. Autorzy wskazują, że o ile dotychczasowe reformy strukturalne (liberalizacja handlu, niskie podatki, przyjazne dla biznesu otoczenie regulacyjne) ułatwiły przejście do gospodarki rynkowej, o tyle obecny priorytet dla wzrostu wydatków społecznych państwa pogarsza sytuację. Ponadto autorzy wskazują na następujące czynniki ograniczające:

• braki w infrastrukturze drogowej i kolejowej,
• sztywny kodeks pracy,
• słaby system sądownictwa gospodarczego,
• biurokracja rzą

Podkreślają także, że konieczne jest wzmocnienie niezależności władzy sądowniczej.

Tabela 4. Ranking wolności gospodarczej w UE wg wskaźnika IEF (skala od 0 do 100)

Źródło: opracowanie własne na podstawie https://www.heritage.org/index/ranking

Jednak w przeciwieństwie do wymienionych wcześniej wskaźników, polski wskaźnik wolności ekonomicznej nie uległ znaczącym zmianom w ostatnich edycjach raportu.

Wykres 13. Wybrane państwa UE wg Index of Economic Freedom

Źródło: opracowanie własne na podstawie https://www.heritage.org/index/ranking (dane wg raportów opublikowanych w 2016, 2017 i 2018)

3.8.4. Wskaźnik wolności prowadzenia biznesu: Doing Business

W czołówce rankingu Doing Business dla państw UE znajdują się, podobnie jak w przypadku IEF, Dania, Wielka Brytania, Estonia i Szwecja, dużo niższa jest natomiast pozycja Luksemburga. Polska jest na wyższej pozycji niż w przypadku IEF (11 pozycja w UE) i należy do państw, w których stosunkowo łatwo rozpocząć i prowadzić własny biznes, vide ranking poniżej.

Tabela 5. Ranking państw UE wg wskaźnika doing Business

Źródło: http://www.doingbusiness.org/rankings

3.8.5. Wskaźnik zbiorczy: Human Freedom Index

Wskaźnik Human Freedom Index obejmuje zarówno wolność gospodarczą, polityczną jak i osobistą i łączy dane z różnych indeksów. Jak wskazywaliśmy, dane z najnowszego Human Freedom Index dotyczą roku 2015, więc nie uwzględniają zmian, które zaszły w Polsce w latach 2016-2018.

Ocena wolności w Polsce jest niska, choć wyższa niż w przypadku FTW – Polska znajduje się na 20. miejscu wśród państw UE.

Tabela 6. Państwa UE wg rankingu Human Freedom Index

Źródło: https://www.cato.org/human-freedom-index