Wolność obywatelska w Polsce PO i PiS

1. Wprowadzenie

„Ci, którzy rządzą, najwyraźniej nie potrafią sobie radzić w kraju, gdzie jest wolność, i na różne sposoby starają się ją ograniczać”
(Jarosław Kaczyński, grudzień 2012 1)

 

„Na razie widzimy, że władze majstrują przy przepisach po to, by jeśli zechcą, ograniczyć wolność”
(Donald Tusk, lipiec 2017 2)

 

Liderzy dwóch największych sił rządzących w Polsce wzajemnie oskarżają się o ograniczanie swobód obywatelskich. Wpisują się tym w ożywioną dyskusję na temat wolności, która toczy się obecnie na całym świecie. Coraz częściej stawiana jest teza o kryzysie liberalizmu w krajach zachodnich, a co za tym idzie – o przechodzeniu do form „demokracji nieliberalnej”. W tym kierunku idzie np. manifest polityczny Viktora Orbána3)
. Ian Vasquez i Tanja Porčnik, autorzy „The Human Freedom Index 2016”, wskazują, że mija „trzecia fala demokratyzacji”, o której pisał Samuel Huntington
4, i, pomimo nadziei związanych z „Arabską Wiosną Ludów”, na horyzoncie nie widać czwartej fali.

Przyspieszeniu tej tendencji towarzyszy nasilona w ostatnich latach krytyka liberalnego podejścia w gospodarce i odwrót od niego w stronę silniejszej odpowiedzialności państwa za ten obszar5, co rzecz jasna nie musi oznaczać zmniejszenia ogólnego poziomu swobód „politycznych”, jednak z pewnością dotyka wolności gospodarczych.

W ciągu ostatnich lat – w czasie drugich rządów Prawa i Sprawiedliwości – często podnoszono obawy o poziom swobód obywatelskich w Polsce. Wskazuje na to choćby rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 listopada 2017 r. w sprawie sytuacji w zakresie praworządności i demokracji w Polsce6. Według niej, wolności obywatelskie ogranicza choćby uchwalona w grudniu 2016 r. nowelizacja ustawy Prawo o zgromadzeniach. Z kolei politycy PiS i sprzyjający im dziennikarze wskazują na ograniczenia wolności z czasów rządów PO i PSL (np. ograniczenia dostępu do informacji publicznej7). Jedno jest pewne: politycy ani media tożsamościowe z obu stron dzisiejszego polskiego sporu politycznego nie dadzą na to pytanie rzetelnej odpowiedzi, gdyż zależeć będzie ona od przyjętej ideologii i frontu walki partyjnej. Pytanie o swobody obywatelskie w Polsce domaga się odpowiedzi rzetelnej, opartej na faktach. Czy rankingi wolności obywatelskich, tworzone przez duże, uznane ośrodki, rzetelnie ukazują rzeczywistość?

W niniejszym raporcie postawiliśmy sobie za cel prezentację i krytyczną analizę wybranych ogólnoświatowych raportów. Skupiamy się na miejscu Polski w rankingach wolności i na przemianach, jakie analitycy zauważyli w ostatnich kilku latach. Tam, gdzie to możliwe, dokonujemy porównania oceny dokonanej w okresie rządów Platformy Obywatelskiej i w okresie rządów PiS.

Po drugie, podejmujemy refleksję dotyczącą metodologii poprzez analizę zastosowanych w ww. rankingach metod mierzenia swobód obywatelskich, zastosowanych wskaźników, stworzonych indeksów etc. Mamy nadzieję, że wykonana praca przyczyni się w przyszłości do realizacji regularnego monitoringu wolności obywatelskich w Polsce.

 

  • 1 Za: http://www.stefczyk.info/publicystyka/opinie/wolnosc-w-polsce-jest-zagrozona,6147132462?fd=1.
  • 2 Za: Lehmann A., „Donald Tusk: To nie jest leczenie dżumy cholerą. To jest leczenie grypy cholerą”, http://wyborcza.pl/7,75398,22131515,donald-tusk-nie-jest-optymista.html, dostęp: 20.06.2018 r.
  • 3 Manifest wygłoszony na uniwersytecie letnim w rumuńskiej miejscowości Băile Tuşnad w dniu 26.07.2014 r., patrz: https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-08-06/antyliberalny-manifest-orbana, dostęp: 09.07.2018 r.
  • 4 Por. Huntington S.P., Trzecia fala demokratyzacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
  • 5 Por. np. Piketty T., Kapitał w XXI wieku, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2015, Król M., Byliśmy głupi, Czerwone i Czarne, Warszawa 2015, czy Modzelewski K., Zajeździmy kobyłę historii, Iskry, Warszawa 2013, ale także: Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju (https://www.miir.gov.pl/strony/strategia-na-rzecz-odpowiedzialnego-rozwoju/, dostęp: 9.05.2018 r., np.: „Państwo ma do odegrania fundamentalną rolę w inicjowaniu i realizacji zmiany modelu rozwoju społeczno-gospodarczego. U podstaw przyjętej Strategii leży więc przekonanie, że proaktywna polityka państwa może dawać pozytywne impulsy i generować pozytywną presję dla tworzenia nowoczesnej, innowacyjnej i zrównoważonej gospodarki” (str. 2).
  • 6 http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2017-0442+0+DOC+XML+V0//PL, dostęp: 23.01.2018 r.
  • 7 http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2017-0442+0+DOC+XML+V0//PL, dostęp: 23.01.2018 r.