3. Monitoring wolności obywatelskich

3.1. Wolności osobiste i religijne

3.1.1. Wskaźnik osobistych wolności społecznych

Ocena dla rządów PO:

Freedom In The World (wskaźnik G3): 3/4 pkt.

Autorzy raportu Freedom In The World oceniają niżej niż optymalnie zachowanie osobistych wolności społecznych (w tym wybór partnera małżeńskiego (w przeciwieństwie np. do państw, w których małżeństwa są aranżowane), wielkość rodziny, ochrona przed przemocą w rodzinie i kontrola nad wyglądem). Podsumowanie oceny zawarte w raporcie wskazuje na to, że niższa ocena wynika z restrykcyjnego (w porównaniu do innych krajów Europy) prawa aborcyjnego.

Dziwi przede wszystkim fakt, że jako przykład ograniczenia wolności autorzy wskazują na organizację w marcu 2014 r. Marszu Świętości Życia. Możliwość organizacji takiego marszu (podobnie jak np. w kolejnych latach organizacji marszów KOD) jest – wręcz przeciwnie do intencji autorów – przykładem wolności obywatelskiej, jaką jest swoboda demonstracji i ekspresji poglądów.

Autorzy wskazują także na istotny problem z przemocą domową wobec kobiet, choć raport Agencji Praw Podstawowych UE, „Violence against women: an EU-vide survey. Main results” z tego samego roku wskazuje, że Polska jest jednym z najbezpieczniejszych krajów Europy w tym zakresie. Nie jest tu naszą intencją negowanie tego problemu, który, jak wskazują inne badania, m.in. statystyki Policji, pozostaje istotny, jednak dziwi brak odniesienia do tego problemu w raportach FTW dla krajów, w których sytuacja jest – wg ww. badania Agencji Praw Podstawowych – dużo gorsza (np. Danii, Finlandii czy Francji).

 

Ocena dla rządów PiS:

Freedom In The World (wskaźnik G3): 3/4 pkt.

Ocena nie uległa zmianie. Autorzy nadal krytykują prawo aborcyjne. Krytyką objęta została także ustawa „Za życiem” przyznająca świadczenie w wysokości 4000 złotych za „donoszenie ciąży z ciężkimi upośledzeniami lub chorobami śmiertelnymi”, co nie wydaje się zasadnym i trafnym argumentem uzasadniającym obniżenie oceny, gdyż nie dochodzi tu do żadnego ograniczenia wolności.

Autorzy FTW krytykują też nieprzyznanie rządowej dotacji Centrum Praw Kobiet, które oferowało pomoc kobietom – ofiarom przemocy domowej, która, jak twierdzą autorzy, „pozostaje poważnym problemem”.

Podsumowanie: Wolność osobista oceniana była tak samo w 2014 r. jak i w 2017 r. – jednak niżej niż optymalnie. Rzetelność oceny dokonanej w tym zakresie, gdy wziąć pod uwagę przedstawione uzasadnienia, jest wątpliwa zarówno dla roku 2014 jak i 2017. Samo to, czy należy uwzględniać kryterium tzw. praw reprodukcyjnych jako osobistych wolności społecznych, może być przedmiotem dyskusji (mamy więc do czynienia z arbitralnością). Natomiast absolutnie nietrafne są wskazane uzasadnienia dla ograniczenia wolności (organizacja Marszu Świętości Życia oraz świadczenie proponowane w programie „Za życiem”). Są to dowody anegdotyczne; w raportach brak także twardych danych dowodzących problemu przemocy domowej (choć – jak wskazaliśmy powyżej – problem ten w Polsce jest istotny, jednak nie bardziej niż w wielu krajach Europy).

 

3.1.2 Swoboda przemieszczania się

Ocena dla rządów PO:

Freedom In The World (wskaźnik G1): 4/4 pkt.

Human Freedom Index: (wskaźnik Movement): 10/10 pkt.

Badacze z różnych instytucji nie mają wątpliwości co do wysokiego stopnia swobody przemieszczania się. Raport Freedom In The World 2015 ocenia optymalnie (4/4) stopień wolności przemieszczania się. Raport Human Freedom Index ocenia ten stopień na 10 punktów w skali od 0 do 10.

 

Ocena dla rządów PiS:

Freedom In The World (wskaźnik G1): 4/4 pkt.

Human Freedom Index (wskaźnik Movement): brak danych

Ocena dla FTW pozostaje bez zmian w porównaniu do czasu rządów PO (brak nowych danych z HFI).

Podsumowanie: Nie ma wątpliwości co do swobody przemieszczania się. Oceniono ją optymalnie – tak samo w 2014 r. jak i w 2017 r. W dostępnych raportach brak szerszych uzasadnień, jednak ocena z punktu widzenia sytuacji w ww. latach wydaje się rzetelna zarówno w perspektywie 2014 r. jak i 2017 r.

 

3.1.3. Wolności dotyczące religii, praw mniejszości i tożsamości

Ocena dla rządów PO:

Freedom In The World (wskaźnik D2 – wolność religijna): 4/4 pkt.

Freedom In The World (wskaźnik B4 – prawa polityczne mniejszości): 4/4 pkt.

Freedom In The World (wskaźnik F4 – gwarantowane przez prawo, instytucje publiczne i praktykę życia codziennego równe traktowanie mniejszości): 3/4 pkt.

Human Freedom Index (wskaźnik Identity and Relationships): 9,3/10 pkt.

Jeśli chodzi o wolność religijną, raport Freedom in The World ocenia tę wolność najwyżej jak to możliwe (4/4), wskazując na brak konieczności rejestracji grup religijnych i zwolnienia podatkowe dla zarejestrowanych.

Raport Freedom In The World 2018 najwyżej jak to możliwe (4/4) ocenił prawa polityczne mniejszości narodowych, religijnych i seksualnych, jednak wskazał, że prawo, instytucje publiczne i codzienna praktyka życia nie w pełni gwarantują równe traktowanie różnych grup ludności (3/4). Autorzy nie wskazują jednak na żadne zapisy prawne, a jedynie na prywatną, lokalną i społeczną dyskryminację grup takich jak Romowie czy osoby LGBT przez inne osoby oraz na pojedyncze akty przemocy wobec grup mniejszościowych.

Raport Human Freedom Index także oceniał kwestie wolności w zakresie tożsamości i relacji, jednak tu ocena Polski była relatywnie wyższa (9,3 w skali od 1 do 10); niżej niż maksymalnie została oceniona jedynie należąc do tego wskaźnika kwestia regulacji prawnej tożsamości płciowej (7/10) – indeks ocenia możliwość i łatwość zmiany płci, jednak raport nie uzasadnia oceny.

 

Ocena dla rządów PiS:

Freedom In The World (wskaźnik D2 – wolność religijna): 4/4 pkt.

Freedom In The World (wskaźnik B4 – prawa polityczne mniejszości): 4/4 pkt.

Freedom In The World (wskaźnik F4 – gwarantowane przez prawo, instytucje publiczne i praktykę życia codziennego równe traktowanie mniejszości): 3/4 pkt.

Human Freedom Index (wskaźnik Identity and Relationships): brak danych

W przypadku raportu Freedom In The World brak zmian w ocenach. Wolność religijna nadal oceniana jest wysoko.

Przy niższej niż optymalna ocenie gwarancji równego traktowania mniejszości autorzy podobnie jak w 2014 r. powołują się na kwestie związane z prywatną dyskryminacją i na pojedyncze akty przemocy oraz demonstracje.

Podsumowanie: Poziom wolności religijnej, wolności i praw mniejszości oceniono dość wysoko – tak samo w 2014 r. jak i w 2017 r. Niżej niż optymalnie oceniana jest jedynie gwarancja równości praw dla mniejszości. Na podstawie przedstawionych uzasadnień trudno jednak uznać tę sytuację za wskazującą na jakiekolwiek ograniczenia ze strony państwa. Dowody przytaczane przez autorów indeksów mają charakter anegdotyczny, i o ile problem negatywnego stosunku Polaków do mniejszości istnieje, na co wskazuje wiele badań, to autorzy raportu nie powołują się na bardziej systematyczne analizy, a ich argumentacja nie jest przekonująca.