Pokaż menu

4. POLSKA CZTERY LATA OD WYBUCHU KRYZYSU MIGRACYJNEGO – LICZBY I STATUS QUO

4.3. STUDIUM PRZYPADKU: IMIGRACJA Z UKRAINY I BIAŁORUSI A POLSKI RYNEK PRACY

Ukraina

Sytuacja demograficzna w krajach Unii Europejskiej jest od wielu lat niezwykle niekorzystna. Podczas gdy próg zastępowalności pokoleniowej wynosi 2,1, współczynnik dzietności w krajach UE wyniósł 1,6, zaś w Polsce 1,45. Poprawę sytuacji mogą przynieść: polityka prorodzinna albo migracje. Polityka prorodzinna jest jednak niezwykle kosztowna i może przynieść efekty w perspektywie kilkudziesięciu lat. Zatem migracje wydają się rozwiązaniem przynoszącym szybciej pożądaną wartość dodaną.

Istotnym powodem, dla którego napływ imigrantów może być bardzo korzystny dla państwa przyjmującego, jest więc poprawa sytuacji demograficznej i wsparcie systemu emerytalnego i ochrony zdrowia. Oczywiście ważne jest, skąd i w jakiej liczbie przybywają migranci (kontrolowane kanały napływu). Bliskość kulturowa i językowa odgrywa tu bardzo istotną rolę.

Tradycje migracji ludności z Ukrainy do Polski są wieloletnie, ale szczególnie nasiliły się one w 2014 roku. Nastąpiło to w wyniku wydarzeń związanych z Euromajdanem, których przyczyną było odłożenie przez prezydenta Wiktora Janukowyucza podpisania umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską. Rozpoczęły się protesty zwolenników integracji z UE. Ponadto po rozpisanych w 2014 roku na Krymie i w Donbasie referendach mieszkańcy zdecydowali o niepodległości, a samozwańcze władze Krymu ogłosiły przyłączenie do Rosji, co zostało potwierdzone przez rosyjską Dumę222. W efekcie nastąpiła destabilizacja polityczna, ekonomiczna i społeczna u naszych wschodnich sąsiadów.

Decyzje o wyjeździe wśród ludności ukraińskiej podyktowane były przede wszystkim złą sytuacją ekonomiczną – niskim wzrostem gospodarczym, wysoką inflacją, wzrastającym bezrobociem i niskimi zarobkami, co skutkowało obniżeniem poziomu życia i zaspokajania potrzeb. Ogromna była dysproporcja między Ukrainą a Polską w zakresie PKB per capita na Ukrainie w latach 2014–2017 produkt krajowy brutto plasował się między 2 135 a 3 095 dolarów, w Polsce zaś między 13 429 a 14 337 dolarów223.

W różnych teoriach migracji, kluczowe znaczenie w podejmowaniu decyzji o migracji mają czynniki wypychające i przyciągające (push and pull factors). W przypadku Ukrainy bez wątpienia czynnikiem wypychającym był brak rozwoju gospodarczego w tym państwie, zastój w uruchamianiu i rozwoju nowych firm, branż czy dziedzin gospodarki. Innowacyjność wzmacniająca i inspirująca gospodarkę oraz ludzi – także ze względów ekonomicznych – nie istniała. Nie widać też było działań władz ukraińskich na rzecz zatrzymania pracownika na miejscowym rynku pracy. Badania przeprowadzane na reprezentatywnych grupach obywateli ukraińskich podejmujących pracę na polskim rynku pracy, wśród przyczyn decyzji o wyjeździe podawały następujące:

  • wyższe zarobki niż na Ukrainie (76 proc.),
  • wyższy standard życia niż na Ukrainie (37 proc.),
  • lepsze warunki socjalne (21 proc.),
  • brak odpowiedniej pracy na Ukrainie (22 proc.),
  • bezpieczniejsze miejsce do życia (10 proc.)224.

Polski rynek pracy sprzyjał też przyjmowaniu pracowników migrujących. Ci z Ukrainy przynosili ze sobą wartość dodaną w postaci bliskości kulturowej i językowej. Zatrudnienie cudzoziemców, w tym Ukraińców, odbywa się na podstawie: zezwoleń na pracę wydawanych przez wojewodów, zezwoleń na pracę sezonową wydawanych przez starostów w powiatowych urzędach pracy i oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, składanych przez pracodawcę w powiatowym urzędzie pracy. Na mocy rozporządzenia z dnia 8 grudnia 2017 roku określono listę państw, których obywatele mogą ubiegać się o zezwolenie na pracę sezonową oraz oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi. Są to: Republika Armenii, Republika Białorusi, Republika Gruzji, Republika Mołdawii, Federacja Rosyjska i Ukraina (§2 rozporządzenia)225. Było to dużym ułatwieniem dla osób chcących podjąć pracę w Polsce. W styczniu 2018 roku zawężono kategorie prac wykonywanych na podstawie oświadczenia o zamiarze zatrudnienia cudzoziemca (wszystkie prace, które nie mają charakteru sezonowego, wykonywane przez obywateli wspomnianych sześciu państw do 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy). Na mocy nowych regulacji wynagrodzenie określone w umowie dla cudzoziemca nie może być niższe od pensji pracowników wykonujących porównywalny rodzaj pracy lub pracujących na porównywalnym stanowisku (art. 88c ust. 1). Ponadto nie może być niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 88c ust. 1a). Dotyczy to także pracy sezonowej, nowej kategorii, która została wprowadzona do ustawy226.

Pewnym utrudnieniem i elementem wydłużającym procedurę zatrudnienia cudzoziemca na polskim rynku pracy jest tak zwany test rynku pracy. W 2018 roku zostało ogłoszone rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określenia przypadków, w których zezwolenie na pracę jest wydawane bez względu na szczegółowe warunki wydawania zezwoleń na pracę cudzoziemców. Zmiana rozporządzenia upraszcza procedurę wydawania zezwoleń na pracę w przypadkach podejmowania prac w zawodach określonych w załączniku do rozporządzenia. Wykaz obejmuje 289 zawodów (283 zawody ujęte w 32 grupach elementarnych i 6 pojedynczych)227. Na liście znalazło się wiele zawodów m.in. z branży budowlanej (murarze, betoniarze, dekarze, ślusarze, elektrycy, inżynierowie), ale też programiści, kierowcy ciężarówek czy lekarze.

Uproszczenie procedury polega na tym, że w przypadku zawodów ujętych w wykazie wojewoda wydaje zezwolenie na pracę bez konieczności przedstawienia informacji starosty, o której mowa w art. 88c ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (informacji o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych w oparciu o rejestry bezrobotnych i poszukujących pracy lub o negatywnym wyniku rekrutacji organizowanej dla pracodawcy). Jest to znaczące uproszczenie i istotne uzupełnienie dotychczasowych rozwiązań.

W ocenie wielu ekspertów, brakuje nam pracowników w trzech ogromnych gałęziach gospodarki: produkcji, handlu i sektorze magazynowym oraz w logistyce. Ponadto niewiele się zmieni w zatrudnianiu cudzoziemców, jeżeli zmianie nie ulegnie „przepustowość” urzędów pracy i ich otwartość na zmiany. Jest to element, o którym rzadziej się mówi niż o zmianach prawnych.

Istotnym czynnikiem wpływającym na decyzje migracyjne obywateli ukraińskich była decyzja o liberalizacji systemu wizowego dla Ukrainy z dnia 11 maja 2017 roku. Następnie 17 maja 2017 roku Parlament Europejski i Rada UE wydały stosowne rozporządzenie, które obowiązuje na terenie wszystkich państw członkowskich poza Wielką Brytanią i Irlandią oraz czterema państwami stowarzyszonymi z Schengen. Pobyt bez obowiązku posiadania wizy nie może trwać dłużej niż 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu (art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady nr 539/2001)228.

W celu korzystania z ruchu bezwizowego wymaga się od Ukraińców posiadania paszportu biometrycznego. Poza tym muszą oni uzasadnić cel i warunki planowanego pobytu, posiadać środki finansowe (300 zł do trzech dni i 75 zł na każdy kolejny dzień pobytu) oraz ubezpieczenie.

Wzrastająca liczba ukraińskich pracowników, zatrudnionych legalnie na polskim rynku pracy, miała pozytywny wpływ na stan polskiego systemu ubezpieczeń. Płacenie składek w Polsce było opłacalne dla Ukraińców w kontekście podpisania dwustronnej umowy o zabezpieczeniu społecznym w 2012 roku (weszła w życie 1 stycznia 2014 roku). Istotą jej było oparcie na zasadach zachowania praw nabytych i sumowania okresu ubezpieczenia. Świadczenia nabyte na mocy prawa jednej ze stron umowy nie mogą być zmniejszane, zawieszane, uchylane bądź wstrzymane z powodu zamieszkiwania osoby uprawnionej do świadczeń na terenie drugiej strony umowy. Fakt ten nie może mieć negatywnego wpływu na prawo do i wysokość wypłacanych świadczeń (art. 5 umowy). Na mocy drugiej z wyżej wymienionych zasad nastąpi zsumowanie okresów ubezpieczenia pod działaniem polskiego i ukraińskiego prawa, które są niezbędne do uzyskania lub zachowania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego oraz obliczenia jego wymiaru.

Trudno z dużą dokładnością ocenić liczbę obywateli ukraińskich przebywających obecnie na terytorium Polski. Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS), liczba obywateli Ukrainy posiadających 31 grudnia 2017 roku ważne oświadczenia o zamiarze zatrudnienia cudzoziemca wynosiła 517 tys. osób, a posiadających zezwolenie na pracę – 208 tys. Do tego należy dodać około 100 tys. tych, którzy przebywają w Polsce na stałe i nie potrzebują zezwolenia na pracę, studiują albo przebywają w Polsce z innych przyczyn.

Daje to przybliżoną liczbę 900 tys. migrantów z Ukrainy przebywających w Polsce pod koniec 2017 roku229. Jak wskazują M. Jaroszewicz i O. Małynowska, „należy jednak pamiętać, że jedna osoba może mieć kilka oświadczeń, pewna ich liczba nie jest wykorzystana, posiadacze oświadczeń nie muszą przebywać w Polsce itp. System monitoringu oświadczeń i obowiązek rejestracji przez pracodawcę wykorzystywanego oświadczenia wprowadzony w 2018 r. wciąż nie pozwala na bardziej dokładaną weryfikację liczby migrantów z Ukrainy w Polsce”230.

Przez długi okres większość obywateli Ukrainy była w Polsce zatrudniona na podstawie umów o dzieło, a zatem bez odprowadzania składek. Ale już w lipcu 2018 roku 403 tys. Ukraińców było ubezpieczonych w ZUS231.

Jak wskazują M. Jaroszewicz i O. Małynowska, „według danych NBP, w drugim kwartale 2017 roku transfery na Ukrainę wyniosły 3,2 mld zł, czyli 91 proc. wszystkich. Jeszcze dwa lata wcześniej, w pierwszym kwartale 2015 roku, było to 1,18 mld zł – a więc niemal trzy razy mniej232. Polska pozostaje zatem głównym krajem pochodzenia prywatnych przekazów finansowych płynących na Ukrainę”233. W statystykach odnotowywane są tylko przekazy transferowane przez banki lub inne firmy zajmujące się usługami finansowymi. W przypadku migrantów ukraińskich i ich migracji, mających często charakter cyrkulacyjny, część pieniędzy przewożą oni do kraju osobiście.

Tabela 16. Liczba oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy wydanych obywatelom Ukrainy

Rok Liczba oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy
2013 217 571
2014 372 346
2015 762 700
2016 1 262 845
2017 1 714 891

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MRPiPS

Tabela 17. Liczba zezwoleń na pracę wydanych obywatelom Ukrainy

Rok Liczba pozwoleń na pracę
2013 20 416
2014 20 945
2015 50 465
2016 103 208
2017 192 547

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MRPiPS

 

Z polskiego punktu widzenia imigracja zarobkowa z Ukrainy jest niezwykle istotna. Pracownicy ukraińscy stanowili bowiem (i stanowią) uzupełnienie braków siły roboczej na polskim rynku pracy, powstałych na skutek niżu demograficznego, odchodzenia na emeryturę i obniżenia wieku emerytalnego w 2017 roku.

Niestety stwierdzić należy, że w Polsce nie ma jasno określonej polityki migracyjnej i systemu zarządzania migracjami zarobkowymi. Nie mamy wypracowanych rozwiązań pozwalających na zatrzymanie zagranicznych pracowników w naszym kraju. Dotyczy to w znacznej mierze także studentów, którzy podejmują studia na polskich uczelniach, mówią dobrze po polsku i przejawiają chęci pozostania w naszym kraju. Liczba Ukraińców studiujących w Polsce sięgnęła 35,6 tys. osób (według stanu na koniec 2016 roku), co stanowi prawie 18 razy więcej niż 10 lat temu234.

Według wiceprezesa fundacji Proksenos, Kajetana Wróblewskiego, do Polski przyjeżdża przede wszystkim ukraińska „dolna klasa średnia”. Ogólnie jako społeczność, imigranci z Ukrainy są ludźmi młodymi, ciężko i chętnie pracują, traktują swój pobyt w naszym kraju jako szansę i zbliżenie do „prawdziwej Europy”235. W migracji do Polski przeważają mieszkańcy zachodniej Ukrainy (73,7 proc.), podczas gdy skala migracji ze wschodniej części kraju nadal pozostaje bardzo niewielka (0,9 proc.)236.

Obecna fala migracyjna z Ukrainy do Polski jest efektem reakcji na dramatyczne wydarzenia związane z konfliktem zbrojnym i jego konsekwencjami w postaci pogorszenia się sytuacji gospodarczej. Nie powinno się traktować tego jako tendencji długoterminowej. Ukraina ma, podobne do reszty Europy, problemy demograficzne i braki na rynku pracy.

Według danych przekazywanych przez Rządową Radę Ludnościową i wielu analityków, Polska powinna przyjąć w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat około 5 milionów imigrantów237 celem zachowania rodzimego rynku pracy. Dlatego należy uznać absorpcję migrantów z Ukrainy jako jeden ze strategicznych celów gospodarczych na najbliższe lata. Badanie przeprowadzone przez EWL238 pokazuje, że Polska jest krajem pierwszego wyboru migracji zarobkowej Ukraińców. Wielu z nich ma wykształcenie wyższe lub niepełne wyższe, zatem zwykle pracują w naszym kraju poniżej swoich kwalifikacji. Często deklarują pracę powyżej ustawowego czasu pracy, także w weekendy, a nawet w dni świąteczne, aby zwiększyć swoje zarobki. Są więc dyspozycyjni, elastyczni, wypełniają luki na polskim rynku pracy – zgodnie z teorią dualnego rynku pracy. Nie spotykają się też z niechęcią czy agresją ze strony polskiego społeczeństwa. Bliskość kulturowa i językowa sprzyja procesom adaptacyjnym. Otwieranie się dla obywateli ukraińskich innych rynków pracy (Niemcy, Czechy, Włochy) nie pozostanie bez wpływu na ich decyzje migracyjne. Istotne znaczenie będzie miało wynagrodzenie, ale także pomoc w adaptacji ze strony władz, uzyskanie prawa stałego pobytu/obywatelstwa czy wsparcie dla dzieci w procesie edukacji.

Obecnie największa jest migracja cyrkulacyjna i krótkoterminowa z Ukrainy. To, czy pójdzie ona w kierunku długoterminowej, zależy w dużym stopniu od polskiej polityki migracyjnej, a także polityk migracyjnych innych krajów wchodzących w sferę zainteresowań migrantów zza naszej wschodniej granicy. Sytuacja demograficzna każdego z krajów europejskich jest bardzo niekorzystna. Migracje stanowią koło ratunkowe, zwłaszcza jeśli pochodzą z krajów bliskich kulturowo. W dobrze pojętym interesie Polski jest zatem podjęcie wszystkich możliwych działań, żeby zaabsorbować ukraińskich migrantów. Nie mamy już do czynienia z czasem, gdy Polska była oczywistym wyborem migracyjnym Ukraińców. Konkurencja na rynku ich przyjmowania i włączania w rynek pracy wzrasta. Warto zatem zrobić wszystko, żeby ułatwiać ich zatrudnienie w Polsce i adaptację w naszym kraju.

Ważnymi czynnikami przyciągającymi obywateli Ukrainy do pracy w Polsce, na które wskazują M. Jaroszewicz i O. Małynowska, są niskie koszty podróży, brak znaczących barier językowych oraz bardzo rozbudowane ukraińskie sieci migracyjne w Polsce239. Należy też zwrócić uwagę na prężne agencje pośrednictwa pracy nakierowane na pracowników z Ukrainy. Warto więc wykorzystać te dzisiejsze zasoby.

Białoruś

Podobnie jak na Ukrainie, tak i na Białorusi sytuacja na miejscowym rynku pracy spowodowała wzrost zainteresowania migracjami zarobkowymi do Polski. Sprzyja temu także chłonny polski rynek pracy, który opuściło po akcesji do UE i otwieraniu się kolejno zachodnich rynków pracy ponad 2,5 mln głównie młodych, przedsiębiorczych i wykwalifikowanych osób.

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku podejmowania decyzji o wyjeździe duże znaczenie ma istnienie sieci migracyjnych i diaspory w danym kraju. Diaspora białoruska w Polsce, według spisu powszechnego z 2011 roku, wynosi 46 687 osób (tyle osób zadeklarowało przynależność do narodu białoruskiego), z czego 43 878 to osoby posiadające polskie obywatelstwo. Ludność ta zamieszkuje głównie tereny wschodniej Polski, szczególnie woj. podlaskie. Jest bardzo dobrze zintegrowana z ludnością miejscową, ale ma też zagwarantowane swoje prawa, ponieważ jest jedną z dziewięciu ustawowo uznanych mniejszości narodowych w RP.

Dla części obywateli białoruskich, którzy są w stanie udowodnić swoje polskie korzenie, najkorzystniejszą drogą do znalezienia zatrudnienia w Polsce jest uzyskanie Karty Polaka, potwierdzającej przynależność do narodu polskiego (nie obywatelstwo polskie), która pozwala bez opłat otrzymać wizę krajową uprawniającą do wielokrotnego przekraczania granicy polskiej, ale także podejmować w Polsce legalną pracę bez konieczności uzyskania na nią zezwolenia i prowadzić działalność gospodarczą na takich samych warunkach jak obywatele polscy.

Na przestrzeni lat 2014-2017 liczba zatrudnionych legalnie Białorusinów wzrosła ponad dziesięciokrotnie (zob. tabela poniżej).

Tabela 18. Liczba Białorusinów zatrudnionych legalnie w Polsce w latach 2014-2017 (tys.)

Rok Tys. zatrudnionych osób
2014 4,02
2015 5,6
2016 23,0
2017 58,0

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Imigracja zarobkowa z Białorusi do Polski wzrosła dziesięciokrotnie, www.belsat.eu [dostęp: 15.05.2019]

 

Migrację zarobkową ilustruje do pewnego stopnia liczba oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi (jak wspomniano wyżej – z tej formy mogą skorzystać obywatele Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii, Rosji oraz Ukrainy). Obywatele Białorusi licznie korzystają z tej możliwości. Ponadto przyjeżdżają do Polski na podstawie wizy – tylko w pierwszych 6 miesiącach 2018 roku polskie urzędy konsularne wydały Białorusinom ponad 200 tys. wiz, a co dziesiątą wyrobiono dla podjęcia pracy.

Rośnie również na przestrzeni ostatnich lat liczba Białorusinów, którzy spełniają wymagania dotyczące długości legalnego pobytu w Polsce i uzyskują zezwolenia na osiedlenie się i pobyt stały. Począwszy od 2014 roku widoczny jest także znaczny wzrost wydanych zezwoleń na pracę obywatelom Białorusi. Ilustruje to poniższa tabela.

Tabela 19. Liczba udzielonych Białorusinom zezwoleń na pracę w Polsce w latach 2007-2017

Rok Liczba udzielonych zezwoleń
2007 567
2008 640
2009 638
2010 630
2011 627
2012 692
2013 629
2014 1147
2015 1388
2016 1628
2017 3835

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu ds. Cudzoziemców

 

Dane te pokazują, że migracje początkowo o charakterze sezonowym przybierają coraz częściej postać migracji stałych, co wiąże się ze sprowadzaniem do Polski rodzin bądź zakładaniem ich tu, w kraju przyjmującym. Najczęściej wyjeżdżają mieszkańcy obwodów grodzieńskiego i brzeskiego. Dużą rolę odgrywa zatem odległość od domu, a także koszty podróży.

Profil białoruskiego migranta wyłaniający się na podstawie wydanych zezwoleń, obserwacji i opinii ekspertów to: człowiek młody, w wieku 20-40 lat, mężczyzna, często budowlaniec lub kierowca240. Zatrudnienie znajduje najczęściej w usługach dla biznesu (32 proc.), budownictwie (27 proc.), transporcie (15 proc.) i przemyśle (13 proc.)241.

Sytuacja demograficzna w krajach UE, w tym w Polsce, określana jest jako dramatyczna. Szukanie skutecznych rozwiązań dla zagrożonych recesją rynków pracy opiera się przede wszystkim o politykę prorodzinną, niezwykle kosztowną i długotrwałą, oraz tę migracyjną.

Sytuacja na polskim rynku pracy i braki różnego rodzaju fachowców i specjalistów, przy 3-4-krotnie wyższych zarobkach, uruchamiają też mechanizm „drenażu mózgów” – imigrację do Polski osób dobrze wykształconych i przedsiębiorczych. Pewną barierą jest uznawanie kwalifikacji zawodowych, czego w przypadku pracowników spoza UE nie regulują przepisy unijne, oraz język, którego znajomość ma w wielu zawodach istotne znaczenie i stanowi barierę w podejmowaniu wysiłków dla nostryfikacji dyplomu. Ale zapewne i tutaj czas oraz potrzeby rynku pracy w Polsce skłonią do poszukiwania korzystnych dla obu stron rozwiązań.

Bliskość kulturowa Białorusinów powoduje, że procesy integracyjne powinny przebiegać stosunkowo szybko i skutecznie. Oczywiście zależą one w dużej mierze od chęci integracji przybyszów ze społeczeństwem przyjmującym, ale także od kultury przyjęcia i postaw wobec migrantów ze strony tegoż społeczeństwa.

Wpływ migracji ukraińskiej i białoruskiej na polski rynek pracy

W wielu dyskusjach publicznych i mediach eksploatowany jest wątek zabierania pracy Polakom przez migrantów ukraińskich. Jedna z teorii migracyjnych, teoria dualnego rynku pracy, pokazuje jednak, że migranci trafiają na tzw. rynek wtórny w kraju przyjmującym, czyli tam, gdzie nie chcą podejmować pracy pracownicy miejscowi. Przy niskiej stopie bezrobocia – 6,8 proc. – trudno mówić o walce o miejsca pracy; raczej będziemy mieli do czynienia z coraz liczniejszymi wakatami, o czym już głośno mówią pracodawcy i przedsiębiorcy. Problem zaniżania stawek godzinowych też wydaje się być zjawiskiem przejściowym, ponieważ w wyniku coraz pełniejszego zagospodarowania się w polskiej rzeczywistości, pracownicy ukraińscy urealniają swoje oczekiwania finansowe. Ponadto duże zapotrzebowanie na nich i wysoka ocena ich pracy wynikają często z ich większej mobilności, elastyczności i otwartości na zmiany. Podejmują pracę tam, gdzie jest jej najwięcej, i gdzie brak rąk do pracy mógłby spowodować wręcz paraliż niektórych branż i regionów242.

Z wcześniejszego raportu ZPP wynika, że praca miliona imigrantów z Ukrainy może zapewnić Polsce nawet 9 miliardów złotych wpływów do budżetu w skali roku243. Pracownicy ukraińscy zarabiają w Polsce pieniądze, ale też je tu wydają. Według danych GUS, w 2017 roku wydali w Polsce 8 mld złotych244. Część migrantów oczywiście minimalizuje wydatki, chcąc jak najwięcej pieniędzy przekazać rodzinie. Różnice w zarobkach są naprawdę duże – w branży budowlanej mogą zarobić nawet o 390 proc. więcej niż u siebie, 4 razy więcej jako kasjer, 3 razy więcej w transporcie i logistyce245. Choć często deklarują, że przy wspólnym mieszkaniu, jedzeniu i spędzaniu wielu godzin w pracy potrafią przeżyć za 200-500 złotych miesięcznie, to już przy sprowadzeniu rodziny i potrzebach dzieci koszty utrzymania zdecydowanie rosną – a coraz częściej mówimy w przypadku tych pracowników o takim modelu migracji.

Obecność pracowników ukraińskich na polskim rynku pracy jest coraz bardziej konieczna, a stwarzanie ułatwień dla nich – bardzo potrzebne, bowiem stają się pożądani także na innych rynkach zachodnich.

Od 11 czerwca 2017 r. zaczął funkcjonować ruch bezwizowy dla obywateli Ukrainy do państw obszaru Schengen. Uprawnienie to jest ograniczone do 90 dni w ciągu pół roku w celach biznesowych, turystycznych i rodzinnych. Tylko w pierwszym miesiącu funkcjonowania nowych regulacji granicę UE przekroczyło bez wiz 95 tys. obywateli ukraińskich, a z danych MRPiPS wynika, że w I półroczu 2018 r. zarejestrowano o 13 proc. mniej oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi246. Jak prognozują eksperci Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, może w związku z tym nastąpić ok. półmilionowy odpływ pracowników ukraińskich z Polski, co może skutkować 1,6 proc. spadkiem PKB (1/3 dynamiki wzrostu)247. Liberalizacja systemu wizowego do UE jawi się jako pierwszy krok Niemiec w zdobywaniu wykwalifikowanych pracowników, ale już wiele mówi się o uproszczonych procedurach uznawania kwalifikacji osób spoza UE, wsparciu w nauce języka niemieckiego czy działaniach integracyjnych.

Budowanie spójnej, długofalowej polityki migracyjnej wydaje się w tej sytuacji działaniem niezbędnym i bardzo oczekiwanym. Doświadczenia krajów imigracyjnych pokazują, że często kraj przyjmujący dojrzewa do takich decyzji i rozwiązań bardzo długo. Nie pozostaje to bez wpływu na jego rynek pracy, a także na integrację pracowników migracyjnych w społeczeństwie.

222 Za: https://wiadomosci.wp.pl/konflikt-na-ukrainie-6034430469812865c [ dostęp: 26.04.2019]

223 Za: A. Adamczyk, Imigracja zarobkowa do Polski. Casus Ukraińców (2014–2017), „Środkowoeuropejskie Studia Politologiczne” 2018, nr 2, s. 115-135.

224 Raport Postawy obywateli Ukrainy wobec polskiego rynku pracy, Work Service, https://www.porp.pl/uploads/original/g2/2018_09/01e6f0fc7e010cf3518fc7d31b673836.pdf [dostęp: 28.05.2019].

225 Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie państw, do których obywateli stosuje się niektóre przepisy dotyczące zezwolenia na pracę sezonową oraz przepisy dotyczące oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, Dz.U. z 2017 r. poz. 2349.

226 Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz. U. z 2017 r. poz. 1065, z późn. zm. Od 1 stycznia 2018 roku, w związku z transpozycją unijnej dyrektywy dotyczącej pracy sezonowej cudzoziemców, nastąpiły zmiany w przepisach regulujących kwestię oświadczeń: ograniczono możliwość uzyskania przez obywateli krajów Partnerstwa Wschodniego oświadczeń o zamiarze zatrudnienia przez pracodawcę, a w to miejsce wprowadzono nowy typ zezwolenia – na pracę sezonową. Wzrosły też koszty zezwoleń.

227 Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 czerwca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia przypadków, w których zezwolenie na pracę cudzoziemca jest wydawane bez względu na szczegółowe warunki wydawania zezwoleń na pracę cudzoziemców, Dz.U. z 2018 r. poz. 1264.

228 Rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu, Dz.U. UE OJ L 81 z 21.03.2001 r., z późn. zm., s. 1-7

229 Za: M. Jaroszewicz, Migracje z Ukrainy do Polski. Stabilizacja trendu, Raport OSW, Warszawa 2018.

230 M. Jaroszewicz, O. Małynowska, Najnowsza migracja z Ukrainy do Polski: (nie)stały fenomen?, Fundacja Batorego, Warszawa 2019, str. 4.

231 L. Kostrzewska, A. Rozwadowska, Obcokrajowcy ratują ZUS, Gazeta Wyborcza, 30.07.2018.

232 Kwartalny raport o rynku pracy, Narodowy Bank Polski, Warszawa, listopad 2017, ttp://www.nbp.pl/publikacje/ rynek_pracy/rynek_pracy_2017_2kw.pdf [dostęp: 28.05.2019].

233 M. Jaroszewicz, O. Małynowska, Najnowsza migracja z Ukrainy do Polski…, dz. cyt., str. 6.

234 Dane Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

235 Fragment za: J. Bińkowski, Ukraińska imigracja do Polski. Analiza zjawiska w kontekście sytuacji na rynku pracy, Kolegium Europy Wschodniej, Warsaw Enterprise Institute, Warszawa–Wojnowice 2017, s.27-28. Zob. też: P.Trofymenko, Ukraińcy w Pesie: pracujemy więcej niż Polacy, gdy można zarobić, Gazeta Wyborcza Bydgoszcz, 30.08.2015, http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,48722,18653515,ukraincy-w-pesie-pracujemy-wiecej-niz-polacy-gdy-mozna- zarobic.html [dostęp: 28.05.2019].

236 Za: M. Jaroszewicz, Migracje z Ukrainy do Polski. Stabilizacja trendu, Raport OSW, Warszawa 2018.

237 J. Bińkowski, Ukraińska imigracja…, dz. cyt., s. 28.

238 Ukraińcy na polskim rynku pracy – doświadczenia, wyzwania i perspektywy, Raport EWL S.A., 2018.

239 M. Jaroszewicz, O. Małynowska, Najnowsza migracja z Ukrainy do Polski…, dz. cyt., str. 3.

240 Statystyki dot. migracji z Białorusi, Urząd do Spraw Cudzoziemców (dane dla roku 2019), https://migracje.gov.pl/statystyki/zakres/polska/typ/dokumenty/widok/wykresy/rok/2019/kraj/BY [dostęp: 28.05.2019].

241 Imigracja zarobkowa z Białorusi do Polski wzrosła dziesięciokrotnie, https://belsat.eu/pl/news/imigracja-zarobkowa- z-bialorusi-do-polski-wzrosla-dziesieciokrotnie-wideo-pl/ [dostęp: 28.05.2019].

242 Zob. np. J. Bińkowski, Ukraińska imigracja…, dz. cyt., s. 35.

243 Jak zapobiec polskiej katastrofie demograficznej? Trzy filary polskiej polityki wobec problemu, Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, Warszawa 2016, s .28.

244 Ile Ukraińcy wydali w Polsce w 2017 roku?, http://polskieradio24.pl [dostęp: 9.04.2019].

245 K. Wasilewski, Ukraińcy w Polsce mają Eldorado. Zobacz, ile zarabiają u siebie, Wprost, 16.07.2018, https://www.wprost.pl/tylko-u-nas/10139697/ukraincy-w-polsce-maja-eldorado-zobacz-ile-zarabiaja-u-siebie.html [dostęp: 9.04.2019].

246 Odpływ imigrantów z Ukrainy na Zachód realnym zagrożeniem dla polskiej gospodarki – możemy stracić 1,6 proc. PKB, Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, https://zpp.net.pl/odplyw-imigrantow-z-ukrainy-na-zachod-realnym-zagrozeniem- dla-polskiej-gospodarki-mozemy-stracic-16-proc-pkb/ [dostęp: 9.04.2019].

247 Memorandum pn. Realizacja czarnego scenariusza – czy Polska straci pracowników z Ukrainy na rzecz Niemiec?, zaprezentowane na konferencji ZPP 6.11.2018 r., https://zpp.net.pl/wp-content/uploads/2018/12/Memorandum.pdf https://zpp.net.pl/wp-content/uploads/2018/12/Memorandum.pdf [dostęp: 12.04.2019].