3. NIEMCY

3.3. Poglądy opozycji

Wolna Partia Demokratyczna (FPD) ma w wielu miejscach poglądy zbieżne z koalicją rządową. Taki wniosek jest zaskakujący, jeśli wziąć pod uwagę to, że FPD była tą siłą polityczną, która doprowadziła do fiaska rozmów koalicyjnych pod koniec roku 2017. W niektórych sprawach stanowisko liberałów odbiega od umowy koalicyjnej, ale nawet wtedy jest zbieżne z programem któregoś z koalicjantów. Może więc oddziaływać na kształtowanie stanowiska rządowego. Poglądy FPD na wyzwania ustrojowe UE zdają się być bliższe programowi SPD, aniżeli partiom chadeckim. Wolni Demokraci popierają m.in. niektóre inicjatywy federalistyczne, takie jak jednolitą ordynację wyborczą do PE, wzmocnienie kompetencji tego Parlamentu, w tym w zakresie inicjatywy ustawodawczej. Zamierzają też przekształcić Radę UE w drugą izbę PE. W celu zwiększenia sprawności funkcjonowania UE, popierają ograniczenie liczby komisarzy. Jednocześnie FPD domaga się poszanowania dla zasady pomocniczości w UE i ograniczenie kompetencji KE tylko do tych spraw, które powinny być regulowane na szczeblu europejskim34. Takie stanowisko łączy elementy konfederacyjne (lub jak to określono w programie partii „zdecentralizowane”) z dążeniem do ustanowienia federalnej Unii Europejskiej. FPD wspiera pomysł „Europy różnych prędkości”, lecz zgodnie z doktryną niemiecką dotyczy to raczej zachęcania do postępów integracji w poszczególnych politykach UE, a nie do tworzenia trwałych podziałów i wyodrębnienia „rdzenia” integracyjnego (co jest zgodne z doktryną francuską).

W zakresie reform strefy euro FDP opowiada się zdecydowanie za oszczędnością fiskalną i przeciwko unii transferowej. Wspiera w ten sposób konserwatywne skrzydło wśród ugrupowań chadeckich, a tym samym usztywnia stanowisko rządu w sprawie większości propozycji reform przedstawianych przez Macron. Wolni Demokraci podkreślają potrzebę ograniczenia ekspansywnej polityki monetarnej EBC, odmawiają jakiejkolwiek formy uwspólnotowienia zadłużenia w UGW i domagają się zmiany regulacji pozwalających na ulgowe traktowanie obligacji publicznych w bilansach banków i firm ubezpieczeniowych. Akceptują możliwość uporządkowanej restrukturyzacji długów państwowych, ale tylko pod warunkiem wprowadzenia reform strukturalnych i oszczędności fiskalnych w danym państwie. Podobnie jak partie chadeckie, aprobują możliwość opuszczenia strefy euro.

W odniesieniu do polityk migracyjnej, Wolni Demokraci aprobują stanowisko koalicji, czyli z jednej strony domagają się zapewnienia prawa do azylu w całej UE i rozdzielania azylantów po wszystkich państwach członkowskich, w tym pod groźbą sankcji finansowych. Z drugiej – oczekują lepszej ochrony zewnętrznych granic UE oraz zintensyfikowania działań pomocowych poza granicami Unii. Proponują utworzenie specjalnych stref ekonomicznych w miejscach, gdzie powstają obozy dla uchodźców. Domagają się też bardziej konsekwentnego respektowania prawa, zwłaszcza w odniesieniu do ograniczania nielegalnej imigracji, jak również wyraźnego skierowania niemieckiej polityki migracyjnej na potrzeby rynku pracy35.

W odniesieniu do rynku wewnętrznego liberałowie mają odmienne stanowisko od rządu. Uznają, że państwa mają prawo do samodzielnego kształtowania polityki na rynku pracy, systemów zabezpieczeń społecznych, a więc harmonizacja w tym obszarze na rynku unijnym nie powinna być prowadzona. Natomiast w odniesieniu do polityki zagranicznej i obronnej UE Wolni Demokraci zdecydowanie wspierają stanowisko koalicji rządowej.

Po wyborach w Bawarii (w 2018 r.) coraz większe znaczenie w skali całego kraju miała partia Zielonych (Związek 90/Zieloni). Programowo skupia się na ochronie środowiska, ale w coraz większym stopniu poszerza zainteresowanie na inne zagadnienia i przejmuje elektorat rządzącej SPD. W przeciwieństwie do tej partii deklaruje konsekwentne i bezkompromisowe realizowanie programu, który jest silnie proeuropejski i liberalny w zakresie imigracji.

Diametralnie odmienne poglądy na politykę europejską od partii rządowych ma Alternatywa dla Niemiec. Partia ta ma jednak rosnący wpływ zwłaszcza na linię programową rządzących chadeków, w szczególności bawarskiej CSU. Alternative für Deutschland (AfD) postuluje powrót do „Europy ojczyzn”, czyli luźnej konfederacji suwerennych państw. W przeciwnym razie jest gotowa nawet na to, aby opuścić obecną UE. Jest przeciwna budowaniu w Unii „scentralizowanego państwa federalnego”36. Podobne stanowisko wyraża w odniesieniu do przyszłości strefy euro. Uznaje niemieckie członkostwo w UGW za nieopłacalne i opowiada się za opuszczeniem tej strefy. Najlepszym rozwiązaniem dla wszystkich państw byłoby kontrolowane rozwiązanie unii walutowej. Szczególnie mocno partia ta krytykuje pomysły wiodące do unii transferowej i rządu gospodarczego w UGW.

Alternatywa radykalnie sprzeciwia się dalszemu przyjmowaniu zarówno imigrantów ekonomicznych, jak również uchodźców. Uznaje, że należy wypowiedzieć Konwencję genewską dotyczącą uchodźców, gdyż ona nie może być stosowana w warunkach obecnie występującej masowej imigracji. Partia odrzuca wszelkie próby ustanowienia europejskiej agencji migracyjnej i azylowej, jak również pomysły wprowadzenia mechanizmów relokacji osób pochodzenia pozaeuropejskiego. Podkreśla również konieczność zaprzestania przez Europejczyków transportowania Afrykańczyków do UE, w tym poprzez misje ratunkowe na Morzu Śródziemnym. Ośrodki pomocy uchodźcom powinny być ustanawiane wyłącznie poza UE. Partia domaga się wprowadzenia rygorystycznej kontroli na niemieckich granicach i jak najszybszej deportacji nielegalnych imigrantów. Alternatywa uznaje, że imigranci stanowią zagrożenie dla Niemców na rynku pracy, w zakresie bezpieczeństwa i kulturowym. Islam nie jest religią, która może współistnieć z zasadami nowoczesnego państwa niemieckiego (słynne hasło AfD z wyborów z 2017 roku: „Islam nie należy do Niemiec”). Dlatego zapowiada dążenie do ograniczenia praktyk tej religii, naruszających porządek prawny RFN, zwłaszcza roli szariatu. Ponadto postuluje zakazanie finansowania meczetów z zagranicy, budowania minaretów i śpiewów muezinów, jak również przyznawania stowarzyszeniom islamskim statusu organizacji pożytku publicznego. W odniesieniu do polityki obronnej UE, AfD sprzeciwia się powołaniu europejskiej armii. W programie tej partii odrzucono możliwości przyjęcia Turcji do UE. Jest to jedna z nielicznych kwestii pokrywających się z poglądami ugrupowań koalicyjnych.

34 Denken Wir Neu. Das Programm der Freien Demokraten zur Bundestagswahl 2017: „Schauen wir nicht länger zu“, 02.04.2017, https://www.fdp.de/sites/default/files/uploads/2017/08/07/20170807-wahlprogramm-wp-2017-v16.pdf [dostęp: 29.04.2018].
35 German liberal leader’s ‘midlife crisis’, Politico, https://www.politico.eu/article/christian-lindner-german-liberal-fdp-angela-merkel-leaders-bakery-tale-goes-a-rye/ [dostęp: 29.05.2018].
36 Manifesto for Germany. The Political Programme of the Alternative for Germany, https://www.afd.de/wp-content/uploads/sites/111/2017/04/2017-04-12_afd-grundsatzprogramm-englisch_web.pdf[dostęp: 29.04.2018].