Mimo to warto zacząć nie od układu sił w sejmikach i nowo ukształtowanych zarządach, ale od przedstawienia wyników ostatnich wyborów w możliwie szerokim kontekście rywalizacji partyjnej. Szczególnie dlatego, że liczone w liczbach bezwzględnych wyniki wyborów sejmikowych były tym razem rekordowe. Przyjrzyjmy się im na tle całej historii wyborów sejmikowych w Trzeciej Rzeczpospolitej.
Pierwsze takie wybory zostały przeprowadzone wkrótce po uchwaleniu przez Sejm RP III kadencji nowego podziału administracyjnego kraju, jesienią 1998 roku. Ich zwycięzcą była ówczesna partia rządząca – Akcja Wyborcza Solidarność – która zdobyła 3,91 miliona głosów. Wynik ten nieznacznie poprawiła Platforma Obywatelska w 2010 roku (3,93 mln), a bardzo wysoko – Prawo i Sprawiedliwość (zdobywając 5,27 miliona) oraz ponownie PO (4,16 mln). Rekordowa liczba wyborców, którzy poparli PiS to nie jedyny najlepszy wynik jaki partia ta zdobyła jesienią 2018 roku. Najwyższy był także odsetek głosów, jakie padły na tę partię –34,1% o niemal punkt procentowy więcej od wyniku AWS z 1998 roku.
Tabela 1. Wyniki sejmikowe głównych ugrupowań politycznych w milionach głosów
| Ugrupowanie | 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | 2014 | 2018 |
| Akcja Wyborcza Solidarność | 3,91
33,3% |
– | – | – | – | – |
| Liga Polskich Rodzin | – | 1,60
14,4% |
0,64
4,7% |
– | – | – |
| Platforma Obywatelska | – | 1,85*
16,0% |
3,64
27,2% |
3,93
30,9% |
3,14
26,3% |
4,16
27,0% |
| Prawo i Sprawiedliwość | – | 3,36
25,1% |
2,93
23,1% |
3,21
26,9% |
5,27
34,1% |
|
| Polskie Stronnictwo Ludowe | 1,41
12,0% |
1,21
10,8% |
1,78
13,2% |
2,07
16,3% |
2,85
23,9% |
1,86
12,1% |
| Samoobrona | – | 1,79
16,0% |
0,76
5,6% |
– | – | – |
| Sojusz Lewicy Demokratycznej | 3,73
31,8% |
2,75
24,7% |
1,91
14,3% |
1,93
15,2% |
1,05
8,8% |
1,02
6,6% |
| Unia Wolności | 1,37
11,7% |
0,26
2,3% |
– | – | – | – |
Podobnie kształtują się wyniki oglądane przez pryzmat ogólnej liczby mandatów. Tak jak w przypadku odsetka oddanych głosów – one także nie przesądzają najważniejszego rezultatu wyborów, czyli tego, kto w poszczególnych województwach utworzył zarządy. Co więcej – przedstawiają rzeczywistość przetworzoną w sposób, który modyfikuje siłę głosu wyborcy: o ile bowiem na jeden mandat w województwie mazowieckim przypada ponad 105 tys. mieszkańców, o tyle w województwie opolskim – niespełna 33 tys.
Szczegółowe dane na temat liczby mandatów w skali kraju przedstawia tabela 2. Warto zwrócić uwagę, iż o ile w pierwszych wyborach sejmikowych wybierano 855 radnych, o tyle w ostatnich – już tylko 552. Zmiana nastąpiła w roku 2002 wraz z wprowadzonym na wszystkich szczeblach samorządu (w gminach, powiatach i województwach) ograniczeniem liczebności organów kolegialnych.
Tabela 2. Radni sejmików według listwkrótce po ogłoszeniu wyników wyborów
| 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | 2014 | 2018 | |
| Akcja Wyborcza Solidarność | 342 | – | – | – | – | – |
| Liga Polskich Rodzin/Rodzina Polska | 1 | 92 | 11 | – | – | – |
| Platforma Obywatelska/Koalicja Ob. | – | 58 | 186 | 222 | 179 | 194 |
| Prawo i Sprawiedliwość | – | 44 | 170 | 141 | 171 | 254 |
| Polskie Stronnictwo Ludowe | 89 | 58 | 83 | 93 | 157 | 70 |
| Samoobrona | – | 101 | 37 | – | – | – |
| Sojusz Lewicy Demokratycznej | 329 | 179 | 66 | 85 | 28 | 11 |
| Unia Wolności | 76 | 3 | – | – | – | – |
| Mniejszość Niemiecka | 13 | 7 | 7 | 6 | 7 | 5 |
| Listy Regionalne | 3 | 10 | 1 | 13 | 9 | 3 |
| Ruch Patriotyczny Ojczyzna | 2 | – | – | – | – | – |
| Krajowa Wspólnota Samorządowa | – | – | – | 1 | – | – |
| Bezpartyjni Samorządowcy | – | – | – | – | 4 | 15 |
| ŁĄCZNIE | 855 | 552 | 561 | 561 | 555 | 552 |
Podsumowując dane przedstawione w tab. 1 i 2 – Prawo i Sprawiedliwość osiągnęło bezsprzeczny sukces zdobywając rekordowe poparcie – mierzone w liczbach bezwzględnych i odsetku oddanych głosów oraz najwyższy po 2002 roku wynik, gdy chodzi o liczbę obsadzonych mandatów sejmikowych. Jeżeli potraktujemy Koalicję Obywatelską jako sukcesora PO, to możemy powiedzieć, że jej wynik – gdy chodzi o liczbę mandatów – jest gorszy jedynie od tego z 2010 roku, a liczba zdobytych głosów jest historycznie najwyższa i ustępuje tylko rekordowemu poparciu dla PiS w ostatnich wyborach. Porównywanie strat Polskiego Stronnictwa Ludowego do rekordowego roku 2014 może być mylące. Warto zwrócić uwagę, że liczba 70 mandatów, podobnie jak 12 procentowe poparcie wyborcze nie odbiega od wyników tej partii z lat 2002-2010, a wynik 1,86 miliona głosów jest trzecim historycznym poparciem w wyborach sejmikowych. Gdy analizujemy powyższe dane widzimy też, że na osłodę klęski Sojuszu Lewicy Demokratycznej wyrażającej się liczbą zdobytych mandatów – można przywołać liczbę zdobytych głosów, która jest tylko o 0,3 miliona niższa od tej sprzed czterech lat. Natomiast gorzką pigułką jest bez wątpienia fakt, że Sojusz zdobył w tych wyborach mniej mandatów niż nie posiadający silnego ogólnopolskiego szyldu Bezpartyjni Samorządowcy.