Newsletter

Wzrost emisji CO2 to drobiazg

W łagodniejszej zimie mniej kosztuje ogrzewanie, transport, także okres wegetacyjny w innych porach roku jest dłuższy, dzięki czemu zbiory są większe. W takiej sytuacji może być Polska

W łagodniejszej zimie mniej kosztuje ogrzewanie, transport, także okres wegetacyjny w innych porach roku jest dłuższy, dzięki czemu zbiory są większe. W takiej sytuacji może być Polska

Czy moje wnuki będą jeszcze znały śnieg?

Nawet jeśli klimat się ociepli, to śnieg będzie padał. Ocieplenie klimatu może nawet zwiększać opady śniegu – oceany szybciej parują, w związku z czym opady są większe, a gdy temperatury są ujemne, wówczas występują one w formie śniegu.

Pytam, bo już moje dzieci cieszą się z byle spadającego płatka. Trudno zaprzeczyć, że klimat się ociepla.

Ociepla się minimalnie. Niedawno na północnej półkuli występowało podobne ocieplenie, które trwało od lat 20. do lat 50. XX wieku. Wcześniej, jeszcze większe ocieplenie było w średniowieczu, mniej więcej w latach 900–1300, jeszcze wcześniej w okresie rzymskim i minojskim. To powtarza się cyklicznie.

Jednak te ocieplenia były lokalne, a dziś mamy mieć globalne.

Ocieplenie średniowieczne dotyczyło całego regionu północnego Atlantyku, czyli przede wszystkim Europy, a w tym samym czasie ochłodziła się nieco strefa równikowa. I dziś także obserwujemy lekkie obniżenie temperatur w okolicy równika. Znów od mniej więcej 2000 roku półkula północna się nie ociepla, ociepla się południowa, w okolicy zwrotnika. Ponadto nie należy aż tak bardzo obawiać się ocieplenia klimatu. Gdy spojrzymy na historię człowieka, na ostatnie 3 – 4 tysiące lat, okaże się, że ocieplenie klimatu było dla nas korzystne, to ochłodzenia były dramatem. Ochłodzenie „małej epoki lodowej” w XVII wieku przyniosło epidemie, głód i wojny. Gdyby średnia roczna temperatura w Europie obniżyła się o 1 stopień Celsjusza, mielibyśmy o miesiąc krótszy okres wegetacyjny.

Ale ocieplenie klimatu także przynosi głód. Fala imigracji do Europy wynika nie tylko z wojny w Syrii, ale także z głodu w Afryce Wschodniej, wywołanego suszą. Susze na Haiti trwają od trzech lat – tego wcześniej nie było.

To jest wina człowieka, ale nie ma to żadnego związku z globalnym ociepleniem. Głód w Afryce bierze się m.in. ze źle przeprowadzanej pomocy w sytuacjach kryzysowych. Zamiast dać tym ludziom przysłowiową wędkę, daje się rybę, przez co uzależnia się ich od dalszej pomocy. Na Haiti były natomiast kiedyś piękne lasy, których dziś nie ma. Ten kraj przez kilkadziesiąt lat spłacał Francuzom ogromny haracz za niepodległość. W tym celu sprzedawano wszystko, co było można, także drewno, więc wycięto te lasy. W efekcie woda nie ma się gdzie gromadzić, a gdy do tego dochodzi brak opadów, pojawia się susza.

Gdy spojrzymy na historię człowieka, na ostatnie 3 – 4 tysiące lat, okaże się, że ocieplenie klimatu było dla nas korzystne, to ochłodzenia były dramatem

Czyli jednak – zawinił człowiek.

Tak, ale nie ma to nic wspólnego z globalnym ociepleniem. I jest to klęska lokalna, nie globalna.

Ale tak gwałtownych zmian klimatu – i mówię nie tylko o zmianie temperatur, także o innych czynnikach – dotychczas nie było.

To zależy, jak na to spojrzeć. Często mówi się o huraganach: ich wcale nie jest więcej, niż było kiedyś. Zwracamy na nie uwagę, bo jest nas, ludzi, więcej. Mamy bardziej rozbudowaną infrastrukturę, więc i zniszczenia są większe.

Według „Nature” zmiany klimatyczne mogą zmniejszyć PGB (Produkt Globalny Brutto) na głowę do 2100 roku o około ¼. To możliwe?

Przedstawia się bardzo różne wyliczenia. Faktycznie, tam, gdzie będą susze, tam i gospodarki będą cierpieć. Alarmistyczne prognozy opierają się na uznaniu, że największym czynnikiem sprawczym zmian klimatu jest dwutlenek węgla. Z drugiej strony im więcej dwutlenku węgla w atmosferze, tym mamy lepsze plony – o czym wiedzieli już badylarze „dogrzewający” rośliny w szklarniach dwutlenkiem węgla. Przy zwiększonej ilości dwutlenku węgla rośliny są bardziej odporne na susze. Takie efekty mielibyśmy nawet, gdybyśmy zwiększyli ilość dwutlenku węgla w atmosferze dwuipółkrotnie. Z kolei gdybyśmy zmniejszyli zawartość CO2 w powietrzu o połowę, to w ogóle nie mielibyśmy wegetacji. I wtedy Ziemia stałaby się pustynią, zarówno na lądzie, jak i w oceanie.

Rośliny muszą jednak gdzieś rosnąć – tymczasem w wyniku ocieplenia klimatu mają topnieć lodowce, które zalewają ląd stały.

Nie przesadzajmy, one nie topnieją aż tak bardzo. Wpływ topnienia lodowców na rzeki u podnóży Himalajów jest marginalny, wynosi ok. 1,5%. Jeśli chodzi zaś o wylewy rzek, to one zawsze były błogosławieństwem dla człowieka. Gdy ok. 4200 lat temu Nil przestał wylewać w takim zakresie, jak to robił wcześniej – co było związane ze zmianą zasięgu monsunów, nie z działalnością człowieka – to upadło egipskie Stare Państwo.

Gdybyśmy zmniejszyli zawartość CO2 w powietrzu o połowę, to w ogóle nie mielibyśmy wegetacji. I wtedy Ziemia stałaby się pustynią, zarówno na lądzie, jak i w oceanie

Nasze działania nie mają więc wpływu na zmiany klimatyczne?

Mają, ale nie taki, jaki im się przypisuje. Prawdą jest, że spalanie paliw kopalnych ma znaczący wpływ na wzrost obecności dwutlenku węgla w atmosferze. Ale wpływ tego zjawiska na klimat jest minimalny, o ile w ogóle istotny. O wiele groźniejszy jest metan, o którym praktycznie się nie mówi. I tu wpływ człowieka ma znaczenie, przyczynia się do jego produkcji: raz, że jest nas coraz więcej, a dwa, hodujemy coraz więcej zwierząt, które go wydalają. Temu się nie przeciwdziała, w przeciwieństwie do emisji dwutlenku węgla. Można go stosunkowo łatwo przechowywać, co jest dobrym biznesem.

Jak należałoby walczyć ze skutkami działania ludzi w tym zakresie?

Ziemia jest w stanie wyżywić znacznie więcej ludzi niż dziś. Pytanie brzmi: na jakim poziomie? W kontekście Polski przede wszystkim należy zmodernizować energetykę. I nie chodzi tu o „dekarbonizację”, bo ani elektrownie wiatrowe, ani słoneczne nie są w stanie zastąpić elektrowni węglowych. Nasze elektrownie są przestarzałe, gdyby były bardziej nowoczesne, wystarczyłoby spalać o połowę mniej węgla niż dziś. Jakąś opcją mogłaby być też energetyka jądrowa.

Jak pan w tym kontekście ocenia dotychczasową światową politykę klimatyczną?

Na początku biznes był przeciwny polityce klimatycznej. Kiedy jednak przedsiębiorcy zobaczyli, że da się na tym zarobić, to zabrali się za odnawialne źródła energii, co nie znaczy, że energetyka konwencjonalna odejdzie do lamusa. Ta polityka nie jest skuteczna, emisje ciągle rosną – przykładowo Chińczycy otwierają niemal codziennie nową elektrownię węglową.

Kto skorzysta na zmianach klimatycznych?

To zależy, jak będą przebiegały te zmiany. Jeśli zimy będą łagodniejsze, to kraje, które tego doświadczą, zyskają. W łagodniejszej zimie mniej kosztuje ogrzewanie, transport, także okres wegetacyjny w innych porach roku jest dłuższy, dzięki czemu zbiory są większe. W takiej sytuacji może być Polska: zmiany mogą pozytywnie wpłynąć na rolnictwo, przemysł, ale i np. na turystykę. Warto się też przygotowywać na sytuację, w której zimy pozostaną tak zimne, jak do tej pory, ale okresy lata będą gorętsze – i opady będą niewielkie. Jednak i do tego można się przyzwyczaić, taka sytuacja ma miejsce na południu Europy od kilkudziesięciu lat.

Spalanie paliw kopalnych ma znaczący wpływ na wzrost obecności dwutlenku węgla w atmosferze. Ale wpływ tego zjawiska na klimat jest minimalny, o ile w ogóle istotny

Z przyrodą trzeba współpracować, a brak tej współpracy widać choćby w przypadku gospodarki rzecznej. Dziwimy się, że rzeki zalewają miasta, ale jeśli się je dokładnie zabudowuje, to tak to się musi kończyć. Regulacje rzek były błędem, ponieważ zwężenie koryta i zabudowywanie terenów zalewowych powoduje bardzo duże straty, gdy już – w wyniku zwiększenia opadów – dojdzie do powodzi. Trzeba być świadomym zmian klimatu, obserwować je i się do nich dostosowywać.

Czy te zmiany nie będą pogłębiały podziałów na bogatą Północ i biedne Południe?

Afryka jest kolebką ludzkości – i w swoim czasie były tam najlepsze warunki dla człowieka. Także dziś w strefie międzyzwrotnikowej jest gorąco, ale nie przez cały dzień, niemal codziennie padają tam deszcze, dzięki czemu roślinność świetnie się rozwija. To mógłby być raj na ziemi – a nie jest. To, że dziś ten kontynent kojarzy się nam z suszą i głodem wynika z ludzkiego działania: od czasów kolonizacji arabskiej, po europejską. Eksploatacja tego kontynentu doprowadziła do zniszczenia tamtejszej gospodarki i podporządkowania ludności zagranicy, co trwa do dziś.

Ponadto w przeszłości ludzie mieszkali na Saharze, która 5 – 6 tys. lat temu była sawanną, a nie pustynią. W wyniku naturalnych zmian klimatycznych zaczęła wysychać, ale i człowiek, wypasając tam owce i kozy, doprowadził do zniszczenia roślinności, która już nie odrastała w tych samych warunkach klimatycznych.

Jednak to szczególna sytuacja. Człowiek jest niewątpliwie odpowiedzialny za wiele rzeczy, ale ma stosunkowo mały udział, jeśli chodzi o zmiany klimatu.